آلودگی هوا
مقدمه
از زمان برپایی آتش، آلودگی هوا با انسان بوده است ولی در دوران‌های مختلف به جنبه های متفاوتی از آلودگی اهمیت داده شده است. در مقیاس کوچک آلودگی‌های محلی که اثراتی از مزاحمت‌های ساده تا بیماری‌های خطرناک و دیرعلاج را باعث می‌شوند مورد توجه می‌باشند و در حد جهانی مسائلی مثل تخریب لایه اوزن، باران‌های اسیدی و گرمایش زمین مورد توجه و بحث است. منشاء آلودگی‌های هوا در اوایل انقلاب صنعتی عمدتا صنایع و سوخت زغال سنگ بوده است و در قرن بیستم و بیست و یکم مسئولیت آلودگی هوا در شهرها با حمل و نقل درون شهری می‌باشد. سوخت‌های فسیلی در حمل و نقل صنعت از یک طرف و فرآیندهای صنعتی با مصرف مواد خام و محصولات تولیدی از طرف دیگر از عوامل عمده آلودگی‌های دست ساز می‌باشند. در این گفتار مختصری از تاریخچه حوادث مهم آلودگی هوا، طبقه بندی، اثرات و استاندارد‌های آلاینده های مهم هوا مورد بحث قرار خواهند گرفت.
تاریخچه و حوادث تاریخی آلودگی هوا
در قرن 61 میلادی فیلسوف رومی به نام سِنِکا (Seneca) در گزارشی از وضعیت رم می‌گوید : "وقتی من از هوای سنگین رم و بوهای بد دودکش‌ها که می‌چرخیدند و بخارات بیماری زا و دوده را به هوا می‌ریختند خارج شدم احساس تغییر در حالت خود نمودم" (1) وقتی که آلودگی هوا در کاخ تاتبری (Tutbury Castle) در ناکینگ‌هام برای الینور همسر هِنری دوّم غیرقابل تحمّل بود، تغییر مکان داد. 160 سال بعد سوخت زغال سنگ در لندن ممنوع شد بطوری که در سال 1300 میلادی ادوارد اوّل فرمانی صادر کرد که در آن گفته شده است : "تمام کسانی که صدای مرا می‌شنوند آگاه باشند که اگر به علت سوزاندن زغال مقصر شناخته شوند سر خود را از دست خواهند داد" در سال 1661 جان اِوِّلین (John Evelyn) در بروشوری با عنوان فومی فوجیوم (Famifugium) که در سال 1772 منتشر شد راه حل‌هایی را برای کاهش آلودگی‌های هوا پیشنهاد کرد که بسیاری از آن‌ها هنوز کاربرد دارند (2). مسائل و مشکلات آلودگی در دوران‌های انقلاب صنعتی، شروع قرن بیستم تا 1925 و از 1925 به بعد متفاوت بوده است.
در دوره بعد از 1925 جهان شاهد چند حادثه مهم آلودگی هوا بوده است که جهت مثال و برای بیشتر روشن شدن موضوع به نمونه هایی از آن اشاره می‌شود.
1) حادثه درّه میوز بلژیک
در روز اول دسامبر 1930 به علّت وجود وارونگی هوا و تراکم آلاینده های خروجی از صنایع، اسید سولفوریک، شیشه سازی و تهیه روی، 60 نفر انسان و تعداد زیادی گاو و گوسفند تلف شدند. البته حالت وارونگی حدود 5 روز طول کشیده و بیشتر مرگ و میرها در روزهای چهارم و پنجم دسامبر گزارش شده است. غلظت SO2 هوا طی روز‌های فوق، تا 38 قسمت در میلیون بوده است.
2) دونورا پنسیلوانیا ـ آمریکا
از 31 اکتبر 1948 حالت پایدار برفراز شهر دونورا مستقر گردید و تراکم آلاینده ها که عمدتا از صنایع فولاد ناشی می‌شوند باعث بیماری 6000 نفر از جمعیت 12 هزار نفری شهر شد که تعدادی هم بستری شدند. مرگ و میر‌ها در این حادثه مشخص نشده است.
3) لندن
مه ـ دود (اسماگ) 5 تا 9 دسامبر 1952 لندن از معروفترین حوادث ناگوار آلودگی هوا است که طی آن روز‌ها حدود 4000 نفر اضافه مرگ و میر به علّت آلودگی هوا گزارش شده است. در این حادثه نیز که تراکم ذرات و انیدرید سولفورو به علت پدیده وارونگی هوا افزایش یافته بود، مسئول مرگ و میرها شناخته شده است. در کلیه موارد فوق و سایر حوادث مشابه بیشتر قربانیان افراد مُسن، بیماران ریوی و اطفال خردسال بوده اند. شرح بیشتر در مورد این حوادث را می‌توانید در اکثر کتاب‌های آلودگی هوا، ازجمله کتاب آلودگی هوا، ترجمه دکتر غیاث الدین، انتشارات دانشگاه تهران مطالعه فرمایید.
این حوادث و حوادث مشابه در نیویورک، لوس آنجلس، پوزاریکای مکزیک و غیره منجر به وضع قوانین، مقررات و استاندارد‌هایی شد که از آن زمان تا به حال چندین بار تجدید نظر شده است و در پایان این مبحث استانداردهای منتشره در سال 1998 سازمان جهانی بهداشت درج خواهد شد.
سابقه قانون‌گذاری در ایران از سه دهه تجاوز نمی‌کند. ولی آخرین قانون در سال 1374 به تصویب مجلس شورای اسلامی رسید که آیین نامه اجرایی آن پس از 5 سال در شهریور 1379 به تصویب هیئت وزیران رسید و ابلاغ گردید.
طبقه بندی آلاینده های هوا
آلاینده های هوا را به چند طریق تقسیم کرده اند که از آن جمله می‌توان به تقسیم از نظر منشاء آلودگی که اوّلیه و ثانویه می‌باشد و تقسیم از نظر اثرات فیزیولوژیکی نام برد.
از نظر منشاء
آلاینده های اوّلیه آنهایی هستند که به همان شکل و ترکیبی که از منبع تولید خارج شده اند در هوا وجود دارند و آلاینده های ثانویه معمولا از ترکیب آلاینده های اوّلیه تحت تاثیر اشعه خورشید تولید می‌شوند. اوّلیه مانند SO2 ، CO ، HC و ثانویه مثل اسماگ فوتوشیمیایی، اوزن و قسمت عمده NO2 .
از نظر اثرات فیزیولوژیکی
به 5 گروه عمده تقسیم می‌شوند که عبارتند از :
1) خفه کننده ها شامل خفه کننده های ساده مانند CO2، متان و سایر گاز‌های خنثی که با رقیق کردن اکسیژن محیط (محیط‌‌های بسته) باعث خفگی می‌شوند و خفه کننده های ترکیبی که به علت ترکیب با آنزیم‌ها و ارگان‌های بدن ایجاد خفگی می‌کنند مانندCO
2) تحریک کننده ها شامل تحریک کننده های مجاری فوقانی تنفسی (SO2) و مجاری تحتانی تنفسی (NO2) می‌شوند
3) سموم سیستمیک که با حمله به ارگان‌ها باعث بیماری عضوی از بدن می‌گردند مثل ترکیبات جیوه، سرب، هیدروکربن‌های آروماتیک
4) ترکیبات مخدّر و بیهوش کننده که روی اعصاب اثر می‌گذارند مثل هیدروکربن‌های الیفاتیک کلره
5) مواد سرطان‌زا ـ بنزاپیرن، بنزن، هیدروکربن‌های عطری چند هسته ای.
منابع آلودگی هوا
منابع انتشار آلاینده های هوا را به دو گروه ثابت و متحرّک تقسیم کرده اند. گروه ثابت همانطور که از اسم آن‌ها پیداست شامل صنایع، نیروگاه ها و مراکز تجاری و مسکونی می‌شود و منابع متحرّک انواع وسایل نقلیه از موتور سیکلت تا هواپیما و کشتی را شامل می‌گردد.
آلودگی هوا در صنایع هم به علّت مصرف سوخت است و هم نوع فرآیند، در حالیکه در منابع متحرّک عمدتا حاصل احتراق سوخت بوده و به صورت گاز‌های آلاینده و یا ذرات، وارد هوا می‌شود. مقدار آلودگی تولید شده از منبع را با وزن آلودگی به واحد وزن مواد خام مصرفی یا محصول تولیدی بیان می‌کنند و به آن ضریب انتشار می‌گویند.
ضریب انتشار برای آلاینده های مهم بعضی منابع بدون وسیله کنترل به شرح جدول‌های شماره 1 و 2 می‌باشد.
جدول 1 ـ ضریب انتشار مواد نفتی بر حسب کیلوگرم آلودگی برای 1000 لیتر سوخت
VOC NOx Co So3 So2 ذرات دیگ بخار
09/. 8 6/. S 43/. S19 255/1 سوخت مازوت برای نیروگاه ها
034/. 6/6 6/. S 24/. S19 255/1 مازوت صنعتی
024/0 4/2 6/0 S 24/. S17 24/0 گازوئیل صنعتی
14/. 6/6 6/. S 24/. S19 255/1 مازوت تجاری
04/. 4/2 6/. S 24/. S17 24/0 گازوئیل تجاری
085/. 2/2 6/. S 24/. S 17 3/0 نفت و گاز خانگی
= S درصد گوگرد موجود در سوخت
در صنایع، علاوه بر آلاینده های ناشی از سوخت و مواد خام، تولیدات میانی و محصول نهایی هم وارد هوا می‌شود (3) مثلا در صنعت آلومینیوم، فلوراید و ذرات هیدروکربن چند هسته ای عطری تولید می‌شوند. در صنایع فلزی، سرب وارد هوا می‌شود و از زباله سوز‌ها، فلزات سنگین مثل کادمیوم و ترکیبات خطرناک دی اکسین و فورین منتشر می‌شوند. نوع آلاینده و ضرایب انتشار برای صنایع با شناخت و بررسی فرآیند و در نهایت اندازه گیری امکان پذیر می‌باشد.
نمونه برداری و اندازه گیری آلودگی هوا
نمونه برداری آلودگی هوا هم از منابع و هم هوای آزاد صورت می‌گیرد و برای این کار روش استاندارد وجود دارد که در صورت نیاز توصیه می‌شود به کتاب‌های Standard Method, ASTM و کتاب‌های Text آلودگی هوا مراجعه شود. برای آنالیز شیمیایی نیز روش‌های الکترونیک، نورسنجی و کاملا اتوماتیک و دقیق و همچنین روش‌های ساده دستی که مورد تایید ASTM می‌باشد مورد استفاده قرار می‌گیرد.
جدول 2 ـ ضرایب انتشار برای اتومبیل و کامیون
کامیون اتومبیل
دیزل
G/km جرقه ای
G/km کاهش در اتومبیل جدید (%) ساخت قبل از 1968
G/km آلودگی
12 7 75 5/2 NOx
17 150 95 65 CO
3 17 90 10 هیدروکربن نسوخته
5/0 خیلی کم 40 5/0 ذرات
اثرات آلودگی هوا
مقدمه
اثرات مضرّ آلودگی هوا بر سلامت انسان، حیوان و گیاهان و همچنین تخریب مواد و آثار فرهنگی موضوع بررسی و مطالعات زیادی بوده است. طی چند دهة اخیر مساله باران‌های اسیدی لایه اوزن و گرمایش زمین و پیامد‌های آن بر اکوسیستم و در نهایت انسان، نیز مورد مطالعه و بحث دانشمندان قرار گرفته است.
به قول A.V. Kneese (4) در خصوص آلودگی هوا، تقریبا در همان وضعی هستیم که ماهی‌ها در آب آلوده، از آنجا که عوامل زیادی در ارتباط بین آلودگی هوا و سلامت انسان موثرند اثبات اثرات آلودگی هوا بر سلامت انسان مشکل خواهد بود. با این حال اطلاعات زیادی وجود دارد که می‌توان به آن‌ها استناد کرد. مطالعات اپیدمیولوژی در جریان حوادث ناگوار لندن، دونورا و غیره، مطالعات انجام شده در محیط‌‌های کار و مطالعات روی حیوانات آزمایشگاهی بسیاری از اثرات نامساعد آلودگی هوا بر سلامت انسان را به خوبی نشان داده است. البته در این موارد عمدتا غلظت‌های غیر معمول آلودگی مطرح بوده اند. در سال‌های اخیر نیز مطالعاتی در بعضی از شهر‌های بزرگ و آلوده انجام گرفته و به روابطی بین غلظت آلودگی به خصوص در مورد ذرات معلّق و میزان مرگ و میر دست یافته اند که در ادامه به آن‌ها اشاره خواهد شد.
مونوکسید کربن و اثرات آن
مونوکسید کربن با فرمول CO وزن مولکولی 01/28 نقطه ذوب 207 درجه سانتیگراد و نقطه جوش 192 درجه سانتیگراد، گازی اسـت بـی رنگ و بـی بـو که حاصل احتراق ناقص زغال و سوخت‌هـــای فسیلی است. حد طبیعی آن در هوا 01/0 تا 2/0 قسمت در میلیون (حجمی) است. در مناطق شهری معمولا زیر 17 قسمت در میلیون است ولی در شهر تهران در ساعات ترافیک و بعضی مناطق برای کوتاه مدت تا 50 PPM و حتی بیشتر هم گزارش شده است. در محیط‌‌های بسته و کارگاه ها غالبا از 100 پی پی ام هم تجاوز می‌نماید. مونوکسید کربن چهار نوع اثر مهم بر اعمال فیزیولوژیکی انسان دارد :
1) اثرات قلب و عروق
2) رفتار‌های عصبی
3) اثرFibrinolysis
4) اثر بر جنین
هیپوکسی که بوسیله مونوکسید کربن ایجاد می‌شود منجر به نارسایی در اعمال حسی و عضلات مثل مغز، قلب، جدار داخلی عروق خونی و پلاکت‌ها می‌شود.
با توجه به اینکه میل ترکیبی مونوکسید کربن با هموگلوبین خون حدود 220 برابر بیشتر از اکسیژن است، در محیط‌‌های آلوده کربوکسی هموگلوبین خون به سرعت افزایش می‌یابد. در جوانان با رسیدن کربوکسی هموگلوبین خون به 5% ظرفیت اکسیژن گیری بدن پایین آمده و اثرات آن روی قلب به وضوح نشان داده شده است. در جدول 3 و 4 اثر روی سلامت انسان که در اثر تماس با غلظت‌های مختلف CO و افزایش کربوکسی هموگلوبین بوجود می‌آید، مشاهده می‌شود.
جدول 3 ـ اثرات بهداشتی مونوکسید کربن
اثرات مدت تماس مقدار (PPM)
حد استاندارد ملی  8 ساعت  9
تغییردر ساختارقلب و مغز حیوانات  6 هفته  50
تغییر در دید و شفافیت نسبی  در 50 دقیقه  50
اختلالات عصبی  8 تا 12 ساعت  50
در مورد رابطه بین غلظت مونوکسید کربن هوا و کربوکسی هموگلوبین خون مدل‌های زیادی ارائه شده است. رابطه Haldane غلظت کربوکسی هموگلوبین خون را با غلظت CO در هوا نشان می‌دهد (5) :
که COHb و O2Hb به ترتیب غلظت‌های کربوکسی هموگلوبین و اکسی هموگلوبین در خون هستند و PCO و PO2 فشار جزئی CO و O2 در هوا و M عدد ثابت معمولا 210 می‌باشد.
COHb و O2Hbغلظت‌هــای اکسی هموگلوبین و کربوکسی هموگلوبین هستنـدکه معمولا به صورت
جدول 4 ـ اثرات افزایش کربوکسی هموگلوبین خون
%COHb اثرات غلظت
بدون اثر محسوس  1 <
بعضی شواهد در رفتار 2ـ1
اثر روی اعصاب مرکزی و اختلال در تشخیص فواصل زمانی  5ـ2
عدم تشخیص روشن و سایر اعمال Psychomotor  10ـ5
سردرد شدید، خستگی، گیجی، کما، قطع تنفس و مرگ  80ـ10
درصد نسبت به اشباع بیان می‌شوند و M عدد ثابت، معمولا برابر 210 می‌باشد که نشان می‌دهد میل ترکیبی CO حدود 210 برابر 2O است و PCO و 2PO فشار جزئی یا غلظت CO و2O در هوا می‌باشند مثلا اگر غلظت CO در هوا به 100 پی پی ام برسد نسبت COHb به Hb2O معادل 1/0 یا 10 درصد خواهد رسید. در فرمول تغییر یافته Chovin که به صورت درصد داده شده است :
COHb = 0/096C � 0/28
که اگر میانگین غلظت چهار ساعته CO برابر 100 پی پی ام باشد، کربوکسی هموگلوبین خون به 32/9 خواهد رسید که نزدیک به عدد قبلی است.
در مدل‌های فوق زمان تماس 8 ساعت در نظر گرفته شده است. ضمنا Peterson و Stewart مطالعه ای روی تعداد جوان داوطلب با غلظت‌های متفاوت CO (> 1، 25، 50، 100، 500 و 1000 پی پی ام) برای مدت زمانی از 30 دقیقه تا 24 ساعت (کمتر از زمان لازم برای رسیدن به تعادل) انجام دادند و COHb خون افراد را مرتبا اندازه گیری نمودند و درنتیجه به فرمول زیر رسیدند :
Log%COHb = 0/85753 LogC + 0/62995 Logt � 2/29519
که در آن CO برحسب پی پی ام و t مدت تماس بر حسب دقیقه می‌باشد. همانطور که در این معادله ملاحظه می‌شود زمان تماس به عنوان عامل موثر در جذب CO و تشکیل کربوکسی هموگلوبین مورد توجه قرار گرفته است (5).
اکسید‌های ازت NOx
از بین 7 اکسید مختلف ازت، آنچه در آلودگی هوا اهمیت دارد NO و NO2 از نظر سلامت انسان و N2O به عنوان گاز گلخانه در گرمایش زمین می‌باشند.
NO گازیست بی رنگ و بی بو در حالیکه NO2 گازیست قرمز متمایل به نارنجی نزدیک به قهوه ای دارای نقطه جوش 2/21 درجه سلسیوس و فشار جزئی کم که آن را در حالت گازی نگه می‌دارد. این گاز خورنده اکسیدان قوی و از نظر فیزیولوژیکی محرک مجاری تنفسی و سمی است، سمیت آن چندین برابر NO می‌باشد.
NOx ابتدا به صورت NO در جریان احتراق از ترکیب ازت و اکسیژن هوا در درجه حرارت بالا و بخصوص در موتور‌های احتراق داخلی تشکیل می‌گردد و پس از ورود به هوا به سرعت تبدیل به NO2 می‌شود.
اثرات
افزایش مت هموگلوبین ـ میزان مت هموگلوبین در خون بطور طبیعی بین صفر تا 8 درصد هموگلوبین است وقتی در اثر تماس در محیط آلوده غلظت آن در خون به 10 تا 15 درصد هموگلوبین برسد (این غلظت در هوای آزاد بدست نمی‌آید) علائمی مانند تنگ نفس کوششی (exertional dyspnea) که به نارسایی اکسیژن و یا هیپوکسی با افزایش مت هموگلوبین منجر می‌شود (1500-1200 پی پی ام، NO2). البته غلظت بالاتر که منجر به سیانوز و مرگ در حیوانات بوده، مشاهده شده است.
بازدارندگی فعالیت آنزیم
غلظت 20 پی پی ام NO باعث توقف فعالیت هیدروژناز باکتری‌ پروتئوس ولگاریس شده است.
اثرات مجاری تنفسی
تغییرات در فعالیت ریه ها ـ تماس با غلظت تا 50 پی پی ام درکوتاه مدت یا غلظت‌های کم (8/0 PPM) در مدت طولانی تر با افزایش تعداد تنفس و کاهش ظرفیت ریه ها همراه بوده است.
اثرات عمومی پاتولوژیک
مطالعه روی حیوانات نشان داده است که تغییرات پاتولوژیکی مشابه در اکثر حیوانات مورد بررسی بوجود می‌آید. عکس العمل‌های التهابی با هجوم ماکروفاژها ـ دژنراسیون سلول‌های اپیتلیال، ادم ریه ها که این تغییرات در خرگوش‌هایی که با غلظت 100 پی پی ام مدت 24 ساعت تماس داشته اند مشاهده شده است سایر عوارض شامل تغییرات سلولی ـ هیپرپلازی و جراحات آمفیزمی با غلظت‌های 5/0 تا 25 پی پی ام ازجمله اثرات پاتولوژیکی هستند.
اثرات سیستمیک شامل تغییرات بافت‌های کلیه و کبد و قلب پس از 2 ساعت تماس با غلظت 15 PPM، کاهش وزن، کاهش مصونیت در برابر بیماری‌های عفونی و حساسیت در برابر باکتری‌ها و احتمالا عفونت‌های ویروسی نیز از عوارض آلودگی هوا به دی اکسید ازت می‌باشد. بطور خلاصه اثرات حاد کوتاه مدت (یک ساعته) با غلظت‌های کم در حیوانات دیده نشده است.
مطالعات اپیدمیولوژی
از سال 1970 به بعد مطالعاتی در هلند، انگلیس و آمریکا انجام شده است. بطور کلی مطالعاتی در هوای آزاد انجام گرفته است ولی داده های به دست آمده حتی کافی برای تهیه یک راهنمای استاندارد نبوده است. مهمترین مطالعه در ایالات متحده روی دانش آموزان 10-6 ساله بوده است که در 6 شهر انجام گرفته و چنین نتیجه گیری شده که کودکانی که در منزل آن‌ها برای پخت و پز از گاز استفاده می‌شود بیشتر در معرض بیماری‌های ریوی می‌باشند. چهار سال بعد مطالعه مشابهی در همین مدارس ولی با کودکان دیگر انجام گرفت که نشان داد رابطه بین پخت و پز با گاز و بیماری‌های ریوی بچه ها ضعیف تر است و وقتی اثر سایر عوامل مداخله کننده در ایجاد بیماری را حذف کردند رابطه از نظر آماری معنی دار نبود. مطالعه بزرگسالان هم رابطه بین پخت و پز با گاز و بیماری‌های ریوی را نشان نداد. در مجموع، از مطالعات اپیدمیولوژی چنین نتیجه گرفته شده است که استفاده از گاز در منازل اثر مختصری روی کودکان دارد و این اثر پس از رشد بیشتر از بین می‌رود (7).
چرخه اوزن و اسماگ فوتو شیمیایی
اثر غیر مستقیم اکسید‌های ازت را می‌توان تولید ترکیبات فوتوشیمیایی اوزن و اسماگ دانست :
NO+O اشعه ماوراء بنفش NO2 و O + O2 ---------- O3
و این اوزن علاوه بر اثرات بهداشتی که دارد در حضور رادیکال‌های OH و هیدروکربور‌ها وارد یک سری واکنش‌های زنجیره ای می‌شود که حاصل آن تولید آلاینده جدیدی بنام پراکسی استیل نیترات (PAN) می‌باشد.
منبع
منبع تولید NOx همانطور که اشاره شد عمدتا با ترکیب ازت و اکسیژن هوا در شرایط دمای بالا (حدود 1700 درجه فارنهایت) انجام می‌گیرد. در شهر‌ها مهمترین منبع انتشار آن حمل و نقل شهری است و در صنایع عمدتا نیروگاه ها، اعم از نفت سوز یا گازسوز و صنایعی که به نحوی با ترکیبات ازت سروکار دارند مثل تولید اسید نیتریک می‌باشد. علاوه بر منابع انسان ساخت اکسیدهای ازت توسط باکتریها، آتش فشان‌ها، رعد و برق نیز تولید می‌گردد. روند تغییرات دی اکسید ازت در تهران و در سال 1375 بین 2/10 تا 4/86 پی پی بی بوده است (7).
اوزن و سایر اکسیدان‌های فوتوشیمیایی
اوزن یک اکسیدان بسیار قوی است که به عنوان آلودگی ثانویه تحت تاثیر اشعه خورشید بر دی اکسید ازت و تولید اکسیژن اتمی رادیکال در هوا بوجود می‌آید. این اوزن که آنرا اوزن ترپوسفر می‌نامند حداکثر غلظت 24 ساعته آن بطور طبیعی 06/0 پی پی ام است که در فراز اقیانوس اطلس و در ارتفاع 3000 متری اندازه گیری شده است. در بعضی شهر‌های اروپایی غلظت یک ساعته بالاتر از 18/0 پی پی ام بوده است. غلظت اوزن در شهر تهران بسیار متغیر وابسته به اشعه خورشید و غلظت 2NO می‌باشد. حداکثر 4/21 پی پی بی در مهر ماه 7/1 پی پی بی در آبان ماه و بطور متوسط حدود 4 پی پی بی گزارش شده است. این اوزن به غیر از اوزن استراتوسفر است که جاذب اشعه ماوراء بنفش خورشید بوده و در واقع محافظ زندگی در کره زمین می‌باشد.
راه ورود اوزن به بدن عمدتا از طریق تنفس است و به غیر از این انتظار برداشت به وسیله انسان نمی‌شود. بطور کلی طبق نظر میلر (Miller) برداشت اوزن به شرح زیر است :
1) اوزن می‌تواند در هر قسمت از بافت ریه نفوذ کند که خود، بستگی به غلظت اولیه آن دارد
2) حداکثر دوز در سطوح بافت در منطقه بین برونشیول و آلوئول‌ها می‌باشد
3) جزء مختصری از اوزن وارد خون می‌شود
4) افزایش کمّی در مقدار برداشت روی نای و نایژه ها (تراکئوبرونشیال) اثر کمی دارد ولی اثر محسوسی روی قسمت اصلی ریه دارد (3).
اثرات بهداشتی
همانطور که قبلا اشاره شده است اوزن یک اکسیدان بسیار قوی است و بنابراین می‌تواند روی هر ماده بیولوژیکی اثر داشته باشد. بطور کلی اوزن اثر خود را با دو مکانیسم وارد می‌نماید :
الف) اکسیداسیون گروه سولفیدریل، امینواسید‌ها، آنزیم‌ها، کوانزیم‌ها، پروتئین‌ها و پپتید‌ها
ب) اکسیداسیون اسید‌های چرب (Polyunsaturate) به پراکسید‌های اسید چرب
غشاءها هم از پروتئین و هم چربی تشکیل شده اند و به همین دلیل هدف مناسبی برای حمله اوزن می‌باشند. علاوه بر آزمایش‌های انجام شده روی حیوانات، مطالعات انجام شده روی تعداد زیادی انسان عوارض و نارسایی‌های مشخص ریوی به علت در معرض اوزن بودن مشاهده شده است. در بسیاری از مطالعات، انسان بین 1 تا 3 ساعت در معرض غلظت‌های بین 200 تا 2000 میکروگرم در متر مکعب اوزن قرار گرفته است (3).
مطالعات میدانی اپیدمیولوژی روی بچه ها کاهش عملکرد ریه ها را در غلظت‌های 200 میکروگرم در متر مکعب و کمتر نشان داده است. سایر بررسی‌ها تغییرات عمل کرد ریه و حالت‌های آسمی را در تماس با غلظت‌های 160 تا 340 میکروگرم در متر مکعب نشان داده است. این تغییرات با حرارت و وجود سایر آلاینده ها تشدید می‌شده است. سایر علائم عمده در بچه ها شامل سرفه، سردرد با غلظت‌های 160 تا 300 میکروگرم درمتر مکعب رابطه داشته است. تنفس اوزن بدون سایر اکسیدان‌ها نیز باعث بروز ناراحتی‌های ریوی حتی در غلظت‌های پایین بوده است. بعلاوه خستگی زودرس و کاهش رکوردهای ورزشی در مناطق با اوزن بالا (لوس آنجلس) گزارش شده است.
مطالعات زیادی روی حیواناتی که از چند ساعت تا چند روز با اوزن تماس داده شده بودند انجام شد و مشخص گردید که کمترین اثر با غلظت‌های بین 400-160 میکروگرم در متر مکعب (2/0-08/0 پی پی ام) بروز نموده است.
این اثرات شامل عفونت‌های باکتریایی ریه ـ افزایش مصرف اکسیژن سیتوکنوزیایی در موش‌های دارای کمبود ویتامین E، تغییرات مرفولوژیک ریه و افزایش کلاژن‌ها بوده است.
ترکیب آلی فرار (Volatile Organic Compounds) (VOC)
این ترکیبات از دو نقطه نظر حائز اهمیت می‌باشند، اولا پیش نیاز تشکیل اکسیدان‌های فوتوشیمیایی هستند و ثانیا گونه هایی از این ترکیبات سرطان زاهای شناخته شده ای می‌باشند. در این گروه چندصد ترکیب وجود دارد که سمی ترین آن‌ها بنزن است معمولا غلظت این گروه را بدون متان ذکر می‌کنند زیرا با آنکه متان با غلظت بیشتری در هوا وجود دارد ولی در حد موجود در هوا سمی نمیباشد اما در تشکیل اکسیدان‌های فوتوشیمیایی موثر است. اثرات بهداشتی بیشتر بر بنزن متمرکز می‌باشد که استاندارد آن را 5 قسمت در بیلیون تعیین کرده اند که در نظر است در آینده به 1 قسمت در بیلیون کاهش داده شود. طبق گزارش‌های موجود حدود 5 درصد بنزن در بنزین وجود دارد که در ایران اخیرا به 1 تا 5/1 درصد کاهش داده شده است. ده درصد از موارد لوسمی را در انگلیس به علت بنزن هوا می‌دانند (9).
بنزن با فرمول C6H6 مایعی است شفاف بدون رنگ با دانسیته 87/0 و نقطه جوش 80 درجه سانتیگراد، فشار بخار آن 95/9 کیلو پاسکال در دمای 20 درجه سانتیگراد می‌باشد در گذشته این ماده به عنوان حلال مصرف زیادی داشته است که به علّت خطرات آن، در حال حاضر ممنوع می‌باشد. برداشت روزانه انسان از منابع مختلف در جدول شماره 5 آمده است. بطور کلّی در انگلیس 78% بنزن هوا از اگزوز اتومبیل‌های بنزینی و 9 درصد از اتومبیل‌های دیزلی، 7 درصد از طریق تبخیر و بقیه از منابعی مثل پالایشگاه های نفت و غیره منتشر می‌شود (10).
جدول 5 ـ برآورد برداشت روزانه بنزن از منابع عمده بر حسب میکروگرم
کل تنفسی غذا و نوشیدنی‌ها
 (b) هوای آزاد (c) سیگار (a) غذا (a) آب
 تعداد یا کمتر 
550-1300 0 0 30 تا 300 250-100 5-1
1200-700 600 1 در مناطق مسکونی 
180-1300 1200 2  
- a با فرض جذب کامل
- b فرض 20 متر مکعب تنفس در روز و 50% جذب
- c هر پاکت محتوی 20 سیگار
(منبع) WHO , Air Quality Guidelines for Europe
گروه IARC تعداد زیادی موارد لوسمی میلوبلاستیک و اریتروبلاستیک مرتبط با بنزن در مقالات گوناگون گزارش کرده اند و موارد پراکنده لوسمی میلوئید و بیماری‌های دیگر مشاهده شده است. تماس کارگران در معرض تماس با بنزن، رابطه معنی دار آماری را بین لوسمی حاد و بنزن به اثبات رسانده است. در یک بررسی 6 ساله از 44 مورد بنزن کاهش رده های گلبولی خون (پان‌سیتوپنی)، 6 مورد (14%) تبدیل به لوسمی شده است. در یک بررسی دیگر از 66 مورد تحت تعقیب 11 مورد و از 135 مورد 13 مورد لوسمی دیده شده است (9).
سایر هیدروکربن‌های سمّی و خطرناک شامل پلی کلرپنتیدهیدروکربن(Poly Chlorinated Biphenyl : PCB) دی اکسین‌هاPoly Chlorinated Dibenzodioxin : PCDD)) ، فورین‌ها (Ploy chlorinated dibenzofuran: PCDF) و هیدروکربن‌های چند هسته آروماتیک‌ها (PAJ) می‌باشد که PCB ‌ها با نام اسکارل در ترانسفورماتورها مصرف دارد و دیوکسین و فورین از سوزاندن زباله های شهری وارد هوا می‌شود.
دی اکسید گوگرد
دی اکسید گوگرد که عمدتا از مصرف سوخت‌های فسیلی وارد جوّ می‌شود در بسیاری از شهرهای بزرگ عمده ترین آلاینده به حساب می‌آید. مسئولیت حوادث ناگوار آلودگی هوا در شهر‌های میوز ـ بلژیک، دونورا ـ لندن و غیره به علّت غلظت بالای دی اکسید گوگرد همراه با ذرّات معلق بوده است.
دی اکسید گوگرد، گازی است بی‌رنگ که بر روی سطوح بسیاری از مواد جامد و ذرات هوا واکنش انجام می‌دهد. در آب و نیز قطرات باران حل می‌شود و به تری اکسید گوگرد و نهایتا اسید سولفوریک تبدیل می‌گردد.
اثرات بهداشتی
مدت 10 دقیقه در غلظت‌هـای 1 تا 5 پی پی ام در بعضـی از افراد آسمـی علائـم مشخـص تنگ نفس (Dyspnea) بروز می‌کند که به معالجه برونکودیلاتاسیون (Bronchodilatation) نیاز خواهد داشت. با غلظت 1 تا 5/0 پی پی ام در 10 دقیقه فرد دچار خِس خِس و اشکال در تنفس می‌شود. در غلظت 25/0 تا 5/0 پی پی ام در مدت 60 دقیقه تغییرات معنی دار آماری در FVC یا S Raw دیده می‌شود. در غلظت 3/0 پی پی ام در 120 دقیقه علائم ریوی مشاهده نگردید (4). در مطالعات انجام شده در هلند چنین نتیجه گیری شده است که عملکرد کمتر ریه در مناطق شهری در مقایسه با مناطق روستایی می‌تواند به علت اثرات دراز مدت تماس با آلودگی‌های شهری باشد (11). در یک مطالعه دیگر که در سوئد انجام شده است عکس العمل‌های دلهره و کج خلقی در مناطق شهری آلوده یک پدیده معمولی است (12). مطالعاتی که در دانشگاه اریزونا انجام شده در بررسی خون میزان DNA بوسیله SO2 کاهش یافته و در کروموزوم‌ها تغییراتی بوجود آمده است. همچنین دیده شده است که لنفوسیت‌ها از بین می‌روند و مقاومت بدن در برابر بیماری‌های عفونی کاهش می‌یابد (13). دی اکسید گوگرد همراه با ذرّات معلّق اثر تشدیدکنندگی دارد زیرا با میزان حلالیتی که دی اکسید گوگرد با آب و در نتیجه مایعات مخاط حلق و حنجره دارد اثر آن بیشتر بر دستگاه فوقانی تنفسی است ولی در حضور ذرات به خصوص حدود 180 میکروگرم در متر مکعب ذره به علت جذب سطحی و یا واکنش‌هایی که با ذرات می‌دهد تا اعماق ریه نفوذ می‌نماید و ضایعات ریوی و سایر اثرات مورد اشاره را تشدید می‌نماید. بطور کلی بررسی‌های WHO برای تعیین آستانه اثر نشان داده است که با 1000 میکروگرم در مدت 10 دقیقه اولین اثر ظاهر می‌شود و با توجه به ضریب ایمنی بیش از 500 میکروگرم، تماس در مدت 10 دقیقه توصیه نشده است (3).
ذرات معلّق
به هر نوع ماده پراکنده اعم از جامد یا مایع که از یک مولکول بزرگتر و از 500 میکرون کوچکتر باشد، ذرّه گفته می‌شود. برای ذرات با توجه به نوع و منشاء آن نام‌های مختلف مثل دود، دوده، مسیت فیوم و غیره داده شده است. مجموع ذرات را TSP و ذرات کوچکتر از 10 میکرون را 10 PM و کوچکتر از 5/2 میکرون را 5/2 PM10 می‌گویند. با توجه به اینکه ذرات کوچکتر از 10 میکرون به قسمت‌های تحتانی ریه وارد می‌شوند و عمده ذرات راسب در الوئول‌ها یا آن‌ها که از جدار ریه عبور کرده وارد جریان خون می‌شوند کوچکتر از 5/2 میکرون هستند، از نظر بهداشتی این دو گروه از ذرات دارای اهمیت خاصی می‌باشند.
اثرات ذرات
در مورد اثرات ذرّات بررسی‌های زیادی انجام گرفته است در یک بررسی اپیدمیولوژی که توسط وینکشین و همکاران در شهر‌های بافلوواریه از ایالت نیویورک آمریکا صورت گرفته میانگین دو ساله ذرات معلّق در چهار سطح آلودگی به شرح زیر : سطح 1 کمتر از 80، سطح 2 بین 80 تا 100، سطح 3 از 100 تا 135 و سطح 4 بیش از 135 میکروگرم در متر مکعب بررسی شده است. هر یک از این مناطق آلوده به پنج کلاس اقتصادی اجتماعی تقسیم شدند. میزان مرگ و میر به سبب تمام علل کشنده مثل بیماری‌های تنفسی و سرطان معده با افزایش غلظت ذرات افزایش یافته و نتیجه مستقل از وضعیت اقتصادی جامعه تحت مطالعه بوده است. در یک مطالعه دیگر دوکلاس و والر در سال 1946 بچه های تازه متولد شده را تا سن 15 سالگی مورد مطالعه قرار دادند و نشان دادند که غلظت‌های حدود 130 میکروگرم در متر مکعب ذرّات با عفونت در دستگاه تحتانی تنفسی رابطه دارد ولان و همکاران نیز مطالعه مشابهی را در انگلیس انجام دادند و به این نتیجه رسیدند که عفونت دستگاه های فوقانی و تحتانی ریه هر دو با افزایش غلظت آلودگی هوا با ذرات معلق و SO2 رابطه معنی داری دارند (13).
در 5 شهر آمریکا رابطه مرگ و میر با ذرات PM10 را به شرح جدول 6 بدست آورده اند. همانطور که مشاهده می‌شود مرگ در هر 100 هزار نفر در شهر لوس آنجلس که بالاترین غلظت ذرات 10 PM را دارد از سایر شهرها بیشتر است و بطور کلی 35 میکروگرم ذرات کوچکتر از 10 میکرون در متر مکعب عامل 55 مورد مرگ در هر صد هزار نفر بوده است (14).
جدول 6ـ رابطه مرگ و میر به علت ذرات در 5 شهر آلوده آمریکا
مرگ و میر در هرصد هزار نفر میانگین غلظت سالانه / m3 میکروگرم نام شهر
79 44 لوس آنجلس
44 29 نیویورک
49 34 شیکاگو
55 33 فیلادلفیا
45 33 X
55 35 میانگین
طبق بررسی‌های سازمان جهانی بهداشت هر 10 میکروگرم افزایش ذرات معلق باعث 3-1 درصد اضافه مرگ و میرها خواهد شد. حال با توجه به این امر وضعیت آلودگی هوا به ذرات معلق در شهر تهران در 5 ایستگاه مختلف بطور متوسط 96 میکروگرم در متر مکعب ذرات زیر 10 میکرون می‌باشد یعنی اگر بطور متوسط برای هر 10 میکروگرم اضافه غلظت 2 نفر به تعداد مرگ و میر اضافه شود ما در تهران برای هر صد هزار نفر 63 مورد مرگ و میر و برای 8 میلیون نفر جمعیت فعلی تهران حدود 5000 مورد فوت در اثر ذرات معلق هوا وجود دارد. بسیاری از مطالعات نشان داده است که وقتی غلظت ذرات معلق 10 میکرون و کمتر از 20 میکروگرم در متر مکعب تجاوز می‌کند افزایش مرگ و میر، معنی دار می‌شود (15).
آلودگی هوا و سرطان
جدول 7 ـ بعضی مواد سمی در هوای تهران
158 نانوگرم در متر مکعب  هیدروکربور‌های عطری چند هسته ای
15  اتان
18  پروپان
31  بنزن
5  بوتادین
10  فرمالدئید
7  استالدئید
این مواد حاصل احتراق سوخت‌های فسیلی هستند که از طریق مصرف بنزین یا گازوئیل در خودروها وارد هوا می‌شوند البته هزاران ترکیب پیچیده وجود دارد که سرطان‌زاهای شناخته شده هستند و یا سلامت انسان را با ابتلا به بیماری‌های مزمن مثل آسم و یا حساسیت‌ها به خطر می‌اندازند.
برآورد میزان رابطه آلودگی هوا با سرطان بسیار مشکل است زیرا بسیاری از ترکیبات، شناخته شده نیستند و ضمنا عوامل زیاد دیگری نیز در ابتلاء به سرطان موثرند. به هرحال تحقیقات اپیدمیولوژیک، خطر بروز سرطان را در افرادی که در معرض آلودگی هوا بوده اند نشان داده است. شاید موثق ترین شواهد از مطالعات مواجهه شغلی به دست آمده باشد که در آن یک آلاینده مشخص مورد بررسی قرار گرفته است. بیشترین بروز سرطان در ریه بوده است ولی سایر اعضاء مثل مثانه، معده و کبد نیز مورد حمله سرطان ناشی از آلودگی هوا بوده اند (16). همچنین مرگ و میر ناشی از سرطان ریه در افراد سیگاری مقیم شهر 5/1 برابر افراد سیگاری مناطق روستایی می‌باشد و این دلالت بر این دارد که یک سوم از سرطان‌ها در افراد سیگاری مربوط به آلودگی هوا می‌باشد. در جدول 8 برآورد موارد سرطان در تهران با توجه به اندازه گیری غلظت هیدروکربن‌ها که توسط دانشگاه صنعتی شریف انجام گرفته و اثر هر یک از آلاینده ها که از جدول صفحه 4ـ15ـ2 ماخذ (14) اخذ شده، محاسبه گردیده است. طبق این برآورد 70 درصد از موارد سرطان ریه در افراد غیر سیگاری به آلودگی هوا مربوط می‌شود. ضمنا باید متذکر شد که در این برآورد‌ها عدم اطمینان هم وجود دارد زیرا خطر ابتلا به سرطان تابع تجمع مواد سرطان‌زا در طول زندگی می‌باشد لذا نمی‌توان کاملا به دریافت روزانه نسبت داد.
با این برآورد سالانه 51 نفر از هر 100 هزار شهروند تهرانی در معرض خطر سرطان قرار دارند که برای حدود 8 میلیون جمعیت تهران متجاوز از 4000 مورد احتمال وقوع سرطان وجود دارد.
جدول 8 ـ خطر ابتلاء به سرطان ریه ناشی از ترکیبات مختلف حاصل احتراق
تعداد بیمار در سال در هر 100 هزار نفر نوع ترکیب
10 PAH به صورت ذره از طریق تنفس
29 PAH از راه غذا
؟ PAH گازی
9/2 Ethen
1/1 Ethan
8/4 Butadiene
5/1 Benzene
4/2 Formaldehyde
7/51 جمع
جدول 9 ـ استاندارد‌های هوای آزاد به صورت راهنما برای اروپا (17)
میانگین زمان غلظت نوع ترکیب
15 دقیق  100 میلی گرم در متر مکعب  مونوکسید کربن
30 دقیقه  60 میلی گرم در متر مکعب  
1 ساعت  30 میلی گرم در متر مکعب  
8 ساعت  10 میلی گرم در متر مکعب  
8 ساعت  120 میکروگرم در متر مکعب  اوزن
1 ساعت
سالانه 200 میکروگرم در متر مکعب
40 میکروگرم در متر مکعب دی اکسید ازت
10 دقیقه
24 ساعت
سالانه  500 میکروگرم در متر مکعب
125 میکروگرم در متر مکعب
50 میکروگرم در متر مکعب  دی اکسید گوگرد
24 ساعته
سالانه 150
50  ذرات 10 PM
UR/Lifetime 6X10-6 میکروگرم در متر مکعب بنزن
UR* واحد ریسک است یعنی 6 نفر از هر یک میلیون نفر اگر در تمام عمر با 1 میکروگرم در متر مکعب بنزن مواجهه باشند خواهند مرد.

تاثیر آلودگی هوا بر انسان ها
بهمن ۱۱, ۱۳۸۷ توسط : admin موضوع : بهداشت, بهداشت محیط و حرفه ای, جهان پزشكي
ارسال نظر
اثرات آلودگی هوا بر انسان
مساله آلودگی هوا اگر یکی از حادترین مسائل ناشی از تمدن صنعتی نباشد ، بدون شک از بغرنج ترین آنهاست .

اگرچه در حالت عادی تنها به اثرات سوء وارد به انسان توجه می شود اما این تعریف آلودگی را تنها به این اثرات محدود نمی نماید . مواد نامطلوب می توانند برانسان ، گیاه ، مواد و اشیاء یا محیط زیست جهانی تاثیر گذاشته ویا با مه آلود کردن هوا و ایجاد بوهای نامطلوب جلوه های نامناسب ایجاد نمایند .
روز ۲۹ دی ماه ششمین سالی است که روز هوای پاک را تجربه می کنیم . بدون استفاده از ابزارهای پایش هوا نمی توان تصور کرد که روزانه چه مقدار آلاینده از طریق نفس کشیدن وارد دستگاه تنفسی و بدن می شود . سال گذشته وضعیت آلودگی هوای شهری مثل تهران تنها در هفت دهم روزهای سال پاک بوده و در ۵۶٪ روزها در شرایط ناسالم و در ۳۱٪ روزها در شرایط بسیار ناسالم قرار داشت .
آلوده کنندهای مختلفی که ممکن است از منابع طبیعی و یا مصنوعی وارد اتمسفر گردد عبارتند از :
دی اکسید گوگرد : SO2 حتی در غلظت های بسیار کم موجب ایجاد واکنش هایی در مغز ، تحریک غشاء مخاطی دستگاه تنفس ، افزایش مقاومت ریه به جریان هوا ، درد در ناحیه سینه ، گاهی ریزش خون از بینی ، اثر بر سیستم گوارش ، تحریک چشم ، تنگی نفس ، افزایش ضربان قلب ، افزایش سرعت حرکات تنفسی ، توسعه بیماریهای مزمن ریوی بخصوص برونشیت ، سرفه و کاهش ظرفیت تنفسی می گردد همچنین خون افرادی که در معرض این گاز قرار گرفته اند نشان می دهد که این گاز سنتز DNA(عامل انتقال وراثت ) را مختل می کند و ازرشد برخی از گلبولهای سفید خون (لنفوسیتها) جلوگیری می کند که در نتیجه سیستم دفاعی بدن کاهش می یابد .
اکسیدهای ازت : اکسیدهای ازت به دو طریق مستقیم و غیر مستقیم بر سلامت انسان اثر می گذارند . اثر مستقیم آنها بستگی به نوع اکسید دارد زیرا NO2 نزدیک به چهار برابر بیشتر از NO سمی است و در غلظت های مساوی با CO از آن زیان آورتر است . اثرات ثابت شده NO2 بر روی انسانها کاملا به اثر تنفسی محدود می شود که باعث پیامدهائی نظیر اختلال در بویائی ، بیحالی ، خستگی ، ناراحتی های حفره بینی ، اشکالات تنفسی ، تحریک گلو ، چشم ، ناراحتی های اعصاب ، گشادی مردمک چشم ، افزایش برونشیت حاد و تولید نیتروزامین .
هیدروکربنها : عمومأ مدرکی دال بر اثرات نامطلوب هیدورکربن ها در غلظت جاری هوا بر روی انسان وجود ندارد بلکه اثر مضر آنها اغلب از طریق واکنشهای فتوشیمیایی که مواد ثانوی آلوده ساز تولید می کنند می باشد .
اکسیدان های فتو شیمیایی : علائمی از قبیل سرفه ، کوتاه شدن تنفس ، انقباض مجاری هوایی ، سردرد ،‌تنگی نفس ،‌اختلالات تنفسی ، تغییر گلبولهای قرمز خون ، التهاب حلق و گلو ، تحریک چشم و آبریزش چشم می تواند نتیجه تماس با این آلاینده باشد .
منواکسید کربن : میل ترکیبی هموگلوبین (Hb) خون که عامل انتقال اکسیژن به بافتهای بدن است با منو اکسید کربن تقریبا۲۰۰ برابر بیشتر از میل ترکیبی آن با اکسیژن است . از این رو وجود CO در هوای تنفسی قادر است مقادیر زیادی از هموگلوبین خون را به کربوکسی هموگلووبین ( COHB) که یک ترکیب پایدار است تبدیل کند و از مقدار هموگلوبین که اکسیژن را به بافتها می رساند بکاهد و باعث اختلالات جزئی در برخی اعمال بدن ، اثر بر سیستم اعصاب مرکزی ، اختلال در تشخیص زمان ، اشکالات بینایی ، تغییر در اعمال قلب ، تنفس ، خستگی ، خواب آلودگی ، حالت کما و مرگ گردد .
ذرات : ذرات استنشاق شده ممکن است در مجاری تنفسی فوقانی اثر تحریکی داشته و یا در داخل شش ها نفوذ نماید وایجاد عوارضی در ششها نماید که منجر به اختلالاتی در اعمال تنفسی گردد . از جمله ذرات معلق در هوا عنصر سرب است که بیشتر از طریق تنفس وارد بدن می شود و قابلیت حمل اکسیژن در خون را کم می کند ، لذا اکسیژن کافی به مغز نمی رسد . این نارسائی در کودکان می تواند منجر به عقب ماندگی ذهنی شود و یا سرب می تواند بر روی دستگاه خون ساز کلیه و مجاری ادراری اثر گذارد . اثرات مزمن ممکن است نظیر سردرد ، ضعف ، سستی یبوست ، خط آبی یا بورتون در سرتا سر لثه ها ، بی اشتهایی و کم خونی باشد . از اثرات نامطلوب دیگر کاهش میدان دید است . بر اثر این کاهش حمل و نقل زمینی و هوایی با اشکالاتی روبرو گردید . بعلاوه اثرات روانی کاهش میدان دید در یک منطقه که ساکنان آن از تماشای زیبایی های طبیعی محروم می شوند قابل ملاحظه است .
مواد رادیو اکتیو:
مخفی ترین و وحشتناک ترین منبع آلودگی هوا مواد رادیو اکتیو هستند که اثرات جسمانی و ژنتیکی را در انسان بوجود خواهد آورد .
آلودگی هوا وآثار زیانبار آن بر سلامتی انسانها
نوشته شده در بخش : مقالات اختصاصی.
از بین مهمترین نیازهای انسان، هوا حیاتی‌ترین نیازی شناخته شده است که اگر اختلالی در آن ایجاد شود ادامه زندگی را غیرممکن خواهد کرد.
در فاجعه مه دود لندن در سال ‪ ۴ ، ۱۹۵۲‬هزار تن در مدت چند روز در اثر غلظت بالای آلاینده‌های هوا جان باختند.
آلودگی هوا چیست؟
هوا اقیانوسی است که ما در آن تنفس می‌کنیم. ‪ ۹۹/۹‬درصد هوا از نیتروژن، اکسیژن، بخار آب، و گازهای بی‌اثر تشکیل شده است. فعالیتهای انسانی می‌تواند موادی را وارد هوا کند که بعضی از آنها می‌تواند مشکلاتی را برای انسانها، گیاهان و حیوانات بوجود آورد.
چندین نوع آلودگی هوا وجود دارد که آثار گوناگونی برجا می‌گذارند.
مه دود، باران اسیدی، پدیده اثر گلخانه‌ای و ایجاد حفره در لایه ازون هر کدام عوارض خطرناکی را برای سلامت انسان و کل محیط زیست ببار می‌آورند.
انتشار ذرات حاصل از مصرف سوخت‌های فسیلی برای تهیه انرژی از دیگر انواع علل آلودگی هوا به شمار می‌رود. اندازه این ذرات بسیار کوچک حدود ‪ ۲/۵‬میکرون است. این نوع آلودگی گاهی آلودگی کربن سیاه نیز نامیده می‌شود.
گازهای حاصل از مصرف سوخت در خودروها، خانه‌ها و صنایع یک منبع مهم آلودگی هوا به شمار می‌رود. برخی معتقدند حتی سوزاندن چوب و زغال چوب در بخاری و منقل می‌تواند مقادیر زیادی دوده را وارد هوا کند.
انتشار گازهای مضری مانند دی اکسید سولفور، مونواکسید کربن، اکسیدهای نیتروژن، و بخارات شیمیایی می‌توانند در جو زمین واکنشهای شیمیایی انجام داده و تشکیل مه دود و باران اسیدی بدهند.
آلودگی در محیطهای بسته مانند خانه‌ها، ادارات، و مدارس نیز باید مورد توجه قرار گیرد. برخی از این آلاینده‌ها در اثر فعالیتهایی مانند استعمال دخانیات و آشپزی ایجاد می‌شود. بسیاری از افراد ‪ ۸۰‬تا ‪ ۹۰‬درصد عمر خود را در داخل محیطهای بسته می‌گذرانند و قرار گرفتن در معرض آلاینده‌های مضر می‌تواند سلامت افراد را به خطر بیندازد. به همین خاطر توجه به آلودگی هوا در داخل و خارج خانه حائز اهمیت است.
آثار آلودگی هوا بر سلامت انسان
آلودگی هوا به طرق گوناگونی می‌تواند آثار زیانبار درازمدت و کوتاه مدتی بر سلامت انسانها بگذارد. تاثیر آلودگی هوا بر افراد مختلف متفاوت است. آسیب پذیری برخی افراد در برابر آلودگی هوا بسیار بیشتر از سایرین است. کودکان کم سن و سال و سالمندان بیشتر از دیگران از آلودگی هوا آسیب می‌بینند.
برخی بیماریها مانند آسم، بیماری قلبی و ریوی در مواقع آلودگی هوا تشدید می‌شوند. معمولا میزان آسیبها بستگی به میزان قرار گرفتن در معرض مواد شیمیایی زیانبار دارد یعنی مدت تماس با آلاینده‌ها و غلظت مواد شیمیایی.
آثار کوتاه مدت آلودگی هوا عبارت است از حساسیت چشمها، بینی و حلق، عفونتهای دستگاه تنفسی فوقانی مانند برونشیت و ذات الریه. سردرد، تهوع، و واکنش‌های آلرژیک نیز از دیگر عوارض کوتاه مدت این مشکل زیست‌محیطی است.
آلودگی هوا برای مدت کوتاه می‌تواند بیماری مبتلایان به آسم و آمفیزم را تشدید کند.
آثار درازمدت آلودگی هوا می‌تواند بیماری مزمن تنفسی ، سرطان ریه، بیماری قلبی، و حتی آسیب به مغز ، اعصاب ، کبد و کلیه‌ها را شامل شود.
تماس مداوم با آلاینده‌ها بر ریه کودکان تاثیر می‌گذارد و در سالمندان سبب تشدید بیماری می‌شود.
عقیمی ناشی از کاهش شمار اسپرم در مردان از عوارض آلودگی هوا شناخته شده است. آلودگی هوا نه تنها در تشدید آسم نقش دارد بلکه بزرگترین عامل خطر در ایجاد این بیماری محسوب می‌شود. پزشکان از جمله عوامل موثر در بروز جوش صورت را آلودگی هوا معرفی می‌کنند. این معضل برای بیماران دیابتی مرگبار است. آلودگی هوا در فرایند کنترل جریان خون در دیابتی‌ها اختلال ایجاد می‌کند.
در تحقیقات انجام شده مشخص شده است آلودگی هوا در بروز چاقی نقش دارد و مرگ زودرس در نواحی آلوده شهرها به اثبات رسیده است.
در گیاهان آلاینده‌ها توان گیاهان را برای مقابله با بیماریها و حشرات کاهش می‌دهند و در رشد آنها تاثیر منفی می‌گذارند. بسیاری از درختان در بزرگراههای شهر تهران در حالت نیمه مرگی هستند که به علت انباشت لایه‌ای از ذرات آلاینده بر شاخ و برگ آنهاست.
آثار آلودگی هوا به حدی گسترده است که تحقیقات در این‌باره همچنان ادامه دارد. بیماریهای ناشی از آلودگی هوا می‌تواند بسیار پرهزینه باشد.
هزینه‌های درمانی، کاهش بهره‌وری در محل کار می‌تواند سالیانه میلیاردها دلار هزینه بر جامعه تحمیل کند.
پیشگیری از آلودگی هوا
در بسیاری از کشورهای جهان اقداماتی برای کاهش آثار آلودگی هوا بر محیط زیست انجام شده است. درحالی که دانشمندان آثار زیانبار آلودگی هوا را بر گیاهان، حیوانات و زندگی انسانها مطالعه می‌کنند، قانون‌گذاران قوانینی را برای کنترل کاهش آلاینده‌ها تصویب نموده و آموزگاران در مدارس و استادان در دانشگاهها آثار آلودگی هوا را برای نسل جوان تشریح می‌کنند.
اولین گام برای حل مشکل آلودگی هوا ارزیابی است. محققان آلودگی هوا را بررسی نموده و استانداردهایی را برای اندازه‌گیری نوع و مقدار آلاینده‌های خطرناک تعیین می‌کنند. بعد از آن باید حد مجاز آلاینده‌های هوا مشخص شود.
در مرحله بعد می‌توان گامهایی برای کاهش آلودگی هوا برداشت. تنظیم مقرراتی برای موادی که در اثر فعالیتهای انسانی در فضا منتشر می‌شود این هدف را تکمیل می‌کند. بسیاری از کشورها برای میزان انتشار آلاینده‌های خودروها و صنایع محدودیت‌هایی را اعمال کرده‌اند. این کار از طریق سازمانهای هماهنگ‌کننده که وظیفه نظارت بر محیط زیست و هوا را به عهده دارند انجام می‌شود. در سازمان ملل برنامه مدیریت جو طرحهای زیست محیطی را در سراسر جهان اجرا می‌کند.
در برخی کشورها علاوه بر سازمان حفاظت محیط زیست سازمانهای محلی نیز در کنترل و نظارت بر محیط زیست نقش دارند.
پیشگیری مهمترین اقدام برای کنترل آلودگی هواست. سازمانهای نظارتی نقش مهمی در کاهش آلودگی هوا در محیط زیست ایفا می‌کنند.
سالیانه ‪ ۲/۵‬میلیون نفر در جهان در اثر آلودگی هوا جان خود را از دست می‌دهند که در این میان بیشترین میزان مرگ و میرها به علت آلودگی هوا در فضاهای بسته مانند خانه است. از این رو تهویه کافی برای کاهش آلاینده‌ها در محیطهای بسته مسئله مهمی است. در محیط خانه و محل کار باید جریان کافی هوا وجود داشته باشد و دستگاههای تهویه مناسب نصب شده باشد.
یکی از خطرناکترین آلاینده‌ها دود سیگار است. محدودیت در استعمال دخانیات گام مهمی برای داشتن محیط زیست سالمتر است. هرچند قوانین کنترل استعمال دخانیات در برخی اماکن موثر است، اما قرار گرفتن در معرض دود سیگار دیگران نیز مسئله مهمی است که نباید از نظر دورداشته شود.
پیاده‌روی و استفاده از دوچرخه به برخوداری از هوایی سالم و پاکیزه کمک می‌کند. آلودگی هوا را فقط با تلاشهای دانشمندان، صاحبان صنایع، قانون‌گذاران و تمام افراد جامعه کاهش داد. برای برخورداری از محیطی سالم برای خود و فرزندان همه باید مشارکت داشته باشند.
تاثیر آلودگی هوا بر انسان ها
مساله آلودگی هوا اگر یکی از حادترین مسائل ناشی از تمدن صنعتی نباشد ، بدون شک از بغرنج ترین آنهاست .
اگرچه در حالت عادی تنها به اثرات سوء وارد به انسان توجه می شود اما این تعریف آلودگی را تنها به این اثرات محدود نمی نماید . مواد نامطلوب می توانند برانسان ، گیاه ، مواد و اشیاء یا محیط زیست جهانی تاثیر گذاشته ویا با مه آلود کردن هوا و ایجاد بوهای نامطلوب جلوه های نامناسب ایجاد نمایند .
روز ۲۹ دی ماه ششمین سالی است که روز هوای پاک را تجربه می کنیم . بدون استفاده از ابزارهای پایش هوا نمی توان تصور کرد که روزانه چه مقدار آلاینده از طریق نفس کشیدن وارد دستگاه تنفسی و بدن می شود . سال گذشته وضعیت آلودگی هوای شهری مثل تهران تنها در هفت دهم روزهای سال پاک بوده و در ۵۶٪ روزها در شرایط ناسالم و در ۳۱٪ روزها در شرایط بسیار ناسالم قرار داشت .
آلوده کنندهای مختلفی که ممکن است از منابع طبیعی و یا مصنوعی وارد اتمسفر گردد عبارتند از :
دی اکسید گوگرد : حتی در غلظت های بسیار کم موجب ایجاد واکنش هایی در مغز ، تحریک غشاء مخاطی دستگاه تنفس ، افزایش مقاومت ریه به جریان هوا ، درد در ناحیه سینه ، گاهی ریزش خون از بینی ، اثر بر سیستم گوارش ، تحریک چشم ، تنگی نفس ، افزایش ضربان قلب ، افزایش سرعت حرکات تنفسی ، توسعه بیماریهای مزمن ریوی بخصوص برونشیت ، سرفه و کاهش ظرفیت تنفسی می گردد همچنین خون افرادی که در معرض این گاز قرار گرفته اند نشان می دهد که این گاز سنتز DNA(عامل انتقال وراثت ) را مختل می کند و ازرشد برخی از گلبولهای سفید خون (لنفوسیتها) جلوگیری می کند که در نتیجه سیستم دفاعی بدن کاهش می یابد .
اکسیدهای ازت : اکسیدهای ازت به دو طریق مستقیم و غیر مستقیم بر سلامت انسان اثر می گذارند . اثر مستقیم آنها بستگی به نوع اکسید دارد زیرا NO2 نزدیک به چهار برابر بیشتر از NO سمی است و در غلظت های مساوی با CO از آن زیان آورتر است . اثرات ثابت شده NO2 بر روی انسانها کاملا به اثر تنفسی محدود می شود که باعث پیامدهائی نظیر اختلال در بویائی ، بیحالی ، خستگی ، ناراحتی های حفره بینی ، اشکالات تنفسی ، تحریک گلو ، چشم ، ناراحتی های اعصاب ، گشادی مردمک چشم ، افزایش برونشیت حاد و تولید نیتروزامین .
هیدروکربنها : عمومأ مدرکی دال بر اثرات نامطلوب هیدورکربن ها در غلظت جاری هوا بر روی انسان وجود ندارد بلکه اثر مضر آنها اغلب از طریق واکنشهای فتوشیمیایی که مواد ثانوی آلوده ساز تولید می کنند می باشد .
اکسیدان های فتو شیمیایی : علائمی از قبیل سرفه ، کوتاه شدن تنفس ، انقباض مجاری هوایی ، سردرد ،‌تنگی نفس ،‌اختلالات تنفسی ، تغییر گلبولهای قرمز خون ، التهاب حلق و گلو ، تحریک چشم و آبریزش چشم می تواند نتیجه تماس با این آلاینده باشد .
منواکسید کربن : میل ترکیبی هموگلوبین (Hb) خون که عامل انتقال اکسیژن به بافتهای بدن است با منو اکسید کربن تقریبا۲۰۰ برابر بیشتر از میل ترکیبی آن با اکسیژن است . از این رو وجود CO در هوای تنفسی قادر است مقادیر زیادی از هموگلوبین خون را به کربوکسی هموگلووبین ( COHB) که یک ترکیب پایدار است تبدیل کند و از مقدار هموگلوبین که اکسیژن را به بافتها می رساند بکاهد و باعث اختلالات جزئی در برخی اعمال بدن ، اثر بر سیستم اعصاب مرکزی ، اختلال در تشخیص زمان ، اشکالات بینایی ، تغییر در اعمال قلب ، تنفس ، خستگی ، خواب آلودگی ، حالت کما و مرگ گردد .
ذرات : ذرات استنشاق شده ممکن است در مجاری تنفسی فوقانی اثر تحریکی داشته و یا در داخل شش ها نفوذ نماید وایجاد عوارضی در ششها نماید که منجر به اختلالاتی در اعمال تنفسی گردد . از جمله ذرات معلق در هوا عنصر سرب است که بیشتر از طریق تنفس وارد بدن می شود و قابلیت حمل اکسیژن در خون را کم می کند ، لذا اکسیژن کافی به مغز نمی رسد . این نارسائی در کودکان می تواند منجر به عقب ماندگی ذهنی شود و یا سرب می تواند بر روی دستگاه خون ساز کلیه و مجاری ادراری اثر گذارد . اثرات مزمن ممکن است نظیر سردرد ، ضعف ، سستی یبوست ، خط آبی یا بورتون در سرتا سر لثه ها ، بی اشتهایی و کم خونی باشد . از اثرات نامطلوب دیگر کاهش میدان دید است . بر اثر این کاهش حمل و نقل زمینی و هوایی با اشکالاتی روبرو گردید . بعلاوه اثرات روانی کاهش میدان دید در یک منطقه که ساکنان آن از تماشای زیبایی های طبیعی محروم می شوند قابل ملاحظه است .
مواد رادیو اکتیو:مخفی ترین و وحشتناک ترین منبع آلودگی هوا مواد رادیو اکتیو هستند که اثرات جسمانی و ژنتیکی را در انسان بوجود خواهد آورد .
مقدمه
 چند بار تا به حال، دود خفه کننده ماشين ها را در خيابان ديده ايد؟
 چرا در روز روشن، آسمان آبي را نمي بينيد؟
 فوران دوده از کارخانجات صنعتي چه فوايدي دارد؟
 پناهگاه بيماران تنفسي در شهر آلوده کجا مي تواند باشد؟
اين آلودگي هواست که طبيعت زيبا را در خود گم مي کند و زندگي سالم را نه تنها از انسان ها، بلکه از تمام موجودات سلب مي کند.
آلودگي هوا
آلودگي هوا به وجود هر ماده اي در هوا که مي تواند براي انسان يا محيط او مضر باشد اطلاق مي گردد. آلاينده ها ممکن است طبيعي و يا ساخته دست بشر باشند و ممکن است به اشکال مختلف، ذرات آلاينده مي باشند، جامد يا قطرات مايع يا گاز باشند که بالغ بر180 مورد اند.
در مواقع آلودگي هوا چه بايد کرد؟
در روزهاي بحراني آلودگي هوا، حتي الامکان از تردد در محدوده هاي مرکزي و پر ترافيک شهر اجتناب کنيد. استفاده از وسائل حمل و نقل عمومي در سفرهاي روزانه درون شهري خود را جايگزين خودروهاي شخصي نمائيد. فعاليت يا بازي کودکان در محيط هاي باز را محدود نمائيد. و افراد مسن يا افراد با بيماري هاي قلبي، ريوي نظير آسم، برونشيت مزمن و نارسايي قلبي از خروج از خانه اجتناب نمايند.
چه کارهايي را بايد براي محافظت از سلامتي خود و خانواده تان انجام دهيد؟
در منطقه محل سکونت خود، شاخص استاندارد آلودگي هوا را بررسي کنيد. اگر شاخص استاندارد آلودگي ( PSI ) بيشتر از 100 است، مراقب باشيد. همچنين در برابر بروز علائمي مانند تنگي نفس، سوزش چشم يا سرفه هشيار باشيد.
شما مي توانيد با رعايت نکات زير، از خود و خانواده تان در برابر آلودگي هوا مراقبت کنيد:
 هنگام آلودگي شديد هوا در طول روز، حتي المقدور سعي کنيد در خانه بمانيد. ميزان بسياري از آلاينده ها در خانه، بسيار کمتر از فضاي بيرون است.
 اگر مجبوريد بيرون برويد، کارها و فعاليت هاي بيرون از منزل خود را در ساعت هاي اول صبح يا بعد از غروب آفتاب انجام دهيد.
 فعاليت بيش از حد انجام ندهيد، چون هرچه سريع تر نفس بکشيد، آلودگي بيشتري را داخل ريه هاي خود مي کنيد.
رعايت اين نکات به طور کلي از بروز بيماري در بزرگسالان و کودکان سالم جلوگيري مي کند. اگر محل کار يا زندگي شما، نزديک يک منبع آلاينده هواست يا به بيماري قلبي- ريوي مزمن مبتلاييد، با پزشک متخصص خود در مورد ديگر راه هاي محافظت از خود در برابر آلودگي هوا مشورت کنيد.
از بين مهم ترين نيازهاي انسان، هوا، حياتي ترين نياز شناخته شده است که اگر اختلالي در آن ايجاد شود ادامه زندگي را غيرممکن خواهد کرد.
آثار آلودگي هوا بر سلامت انسان
آلودگي هوا به طرق گوناگوني مي تواند آثار زيانبار درازمدت و کوتاه مدتي بر سلامت انسان ها بگذارد. تاثير آلودگي هوا بر افراد مختلف متفاوت است. آسيب پذيري برخي افراد در برابر آلودگي هوا بسيار بيشتر از سايرين است. کودکان کم سن و سال و سالمندان بيشتر از ديگران از آلودگي هوا آسيب مي بينند.
برخي بيماري ها مانند آسم، بيماري قلبي و ريوي در مواقع آلودگي هوا تشديد مي شوند. معمولا ميزان آسيب ها بستگي به ميزان قرار گرفتن در معرض مواد شيميائي زيانبار دارد يعني مدت تماس با آلاينده ها و غلظت مواد شيميائي.
آثار کوتاه مدت آلودگي هوا عبارت است از حساسيت چشم ها، بيني و حلق، عفونت هاي دستگاه تنفسي فوقاني مانند برونشيت و ذات الريه، سردرد، تهوع و واکنش هاي آلرژيک نيز از ديگر عوارض کوتاه مدت اين مشکل زيست محيطي است.
آلودگي هوا براي مدت کوتاه مي تواند بيماري مبتلايان به آسم و آمفيزم را تشديد کند.
آثار درازمدت آلودگي هوا مي تواند بيماري مزمن تنفسي، سرطان ريه، بيماري قلبي، و حتي آسيب به مغز، اعصاب، کبد و کليه ها را شامل شود.
تماس مداوم با آلاينده ها بر ريه کودکان تاثير مي گذارد و در سالمندان، سبب تشديد بيماري مي شود.
عقيمي ناشي از کاهش شمار اسپرم در مردان، از عوارض آلودگي هوا شناخته شده است.
آلودگي هوا نه تنها در تشديد آسم نقش دارد بلکه بزرگ ترين عامل خطر در ايجاد اين بيماري محسوب مي شود. پزشکان از جمله عوامل موثر در بروز جوش صورت را آلودگي هوا معرفي مي کنند. اين معضل براي بيماران ديابتي مرگبار است. آلودگي هوا در فرآيند کنترل جريان خون در ديابتي ها اختلال ايجاد مي کند.
در تحقيقات انجام شده مشخص شده است آلودگي هوا در بروز چاقي نقش دارد و مرگ زودرس در نواحي آلوده شهرها به اثبات رسيده است.
آثار آلودگي هوا به حدي گسترده است که تحقيقات در اين باره همچنان ادامه دارد، بيماري هاي ناشي از آلودگي هوا مي تواند بسيار پر هزينه باشد.
اصل هواي پاک
دنياي شفاف تر، با اصل هواي پاک
هر کدام از خودروهاي امروزي، 60 درصد کمتر از خودروهاي دهه 60 تا 80، آلودگي توليد مي کنند. اما چند برابر شدن استفاده مردم از وسائل حمل و نقل عمومي نسبت به آن دوران باعث شده تا کارشناسان مسائل زيست محيطي به فکر خارج کردن تدريجي بنزين سرب دار از چرخه سوخت موردنياز وسائل نقليه بيفتند و ميزان سرب موجود در هوا را که ماده شيميائي بسيار خطرناکي است، کاهش دهند.
در سال ‘’ 1990انجمن هواي پاکيزه’’ ، با طرح " اصل هواي پاک "، خط مشي جامع و کاملي را براي کاهش آلودگي موتور خودروها ارائه کرد تا دنياي اطراف را شفاف تر و درخشان تر کند. اين انجمن زمينه و شرايط نظافت و تميز کردن انواع سوخت ها، موتور خودروها، کاميون ها، اتوبوس ها و ساير وسائط نقليه موتوري را فراهم کرد.
به همين منظور طرح " معاينه فني خودرو "، به عنوان قانوني اجتناب ناپذير براي حصول اطمينان سلامت موتور اتومبيل ها به تصويب رسيد. در همان سال، همزمان با تصويب اين قانون، تغييراتي در سياست حمل و نقل درون و برون شهري ايجاد شد که به کاهش آلودگي هوا کمک کرد.
نتيجه
در پي مطالعه و تحقيق دريافتيم کشورهاي صنعتي و توسعه يافته، بيشترين نقش را در آلودگي هوا دارند اما متاسفانه مضرات و تاثيرات اين آلودگي سراسر کره خاکي را در بر گرفته و همه در اين تور حفاظتي که مملو از مواد آلوده کننده هستند گرفتار شده اند.
سازمان ها و نهادهاي مختلفي در رابطه با اين معضل، مشغول فعاليت هستند و مصر هستند قوانيني را تدوين کنند و کشورهاي صنعتي را ملزم به رعايت آن بکنند تا اندازه اي همکاري هاي کتبي و شفاهي آن ها را در اين رابطه دريافت کرده اند که خود، گام مهمي محسوب مي شود.
اميد است بتوان با استفاده از سوخت هاي جايگزين مانند نيروي اتمي، نيروي خورشيدي، نيروي جذر و مد دريا، آلودگي هوا را کمتر نموده و هواي پاک و سالم را در اختيار داشته باشيم.

منابع
1) Sterne A. C. et al (1984) Fundamentals of air pollution 2nd ed., Academic press PP 3-17.
2 ـ غیاث الدین، منصور (1378)، آلودگی هوا ترجمه از پرکینز، انتشارات دانشگاه تهران صفحات 6ـ8 .
3) Heinsohn, R.J. and Kabel, R.L. (199), Sources and control of Air pollution, Prentice Hall New Jersey PP 652-666.
4) WHO (1987) Air quality guidelines for Europe, WHO Regional publication series 23/PP 315-323, 338-356.
5) U.S. Department of Health, Education and welfare, Environmental Health service (1970) , Air quality criteria for carbon monoxide PP 8-1 to 8-11 and 9-1 to 9-14.
6) U.S. Department of Health Education and welfare Environmental Health services (1970) Air quality criteria for photochemical oxidants, U.S. Government printing
office, Washington D.C. Parts 9 and 10 .
7) Environmental protection Agency (1971) Air quality for oxygen oxides. Air pollution control office, Washington D.C. parts 9 and 10 .
8 ـ معاونت پژوهشی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی (1372) بررسی آلاینده های هوای شهر تهران (گزارش) .
9) Vigliani E.C. (1979), Leukemia associated with benene :exposure, Anals of the New York Academy of sciences 271 (143-151) .
10) Jeremiy Colls (1997), Air pollution an introduction, E & FN SPON London.
11) Lende R, Huygen C, Jansen-Koster EJ, Knijpstra S, Peset R, Visser BF, Wolfs EH, Orie NG. (1975), A temporary decrease in the ventilatory function of an urban population during an acute increase in air pollution, Bulletin European de physiopathologie respiratory 11:31-43 .
12) Sorensens at al. (1983); Annoyance reactions. In Ewetz, L & camner P., ed. Health risks resulting from exposure to motor vehicle exhausts; Report to swedish Government committee on automotive air pollutions, Stockholm, National Institute of Environmental Medicine.
13 ـ غیاث الدین، منصور : آلودگی هوا (ترجمه) چاپ سوم 1378 ـ انتشارات دانشگاه تهران صفحه 410 تا 415 .
14) Air quality control Co. (1997), Tehran Transport Emission Reduction project, part 2-15 .
15) Hemmiki,k (1994), cancer risk of air pollution, Epidemical evidence., Environmental health perspectives Vol. 102 sup. October 4.
16 ـ غیاث الدین، منصور (1380)، آلودگی‌های ترافیک و اثرات آن بر جامعه. مجموعه مقالات دوّمین کنفرانس ترافیک تهران .
17) Revised WHO air quality guide lines for Europe second edition. (1998) CEHA News letter No. 24 April 1998.

آثار زیانبار آلودگی هوا    

علوم طبیعت > زیست شناسی > زیست شیمی
علوم طبیعت > فیزیک > فیزیک محیط زیست
علوم طبیعت > شیمی > شیمی کاربردی (صنعتی) > شیمی محیط زیست
علوم طبیعت > زیست شناسی > زیست فیزیک (بیوفیزیک)
(cached)
________________________________________
اطلاعات اولیه
آلودگی هوا تأثیرات بسیار مخربی بر زندگی گونه‌های مختلف حیات در روی زمین دارد و به نوعی زندگی آنان را مورد تهدید قرار می‌دهد. در این مبحث اثرات مخرب آلودگی بر درختان ، جنگلها ، غلات ، انسانها و مواد مورد بررسی قرار گرفته است. یکی از معضلات تمدنهای پیشرفته آلودگی هوا است. این امر همواره به عنوان یک مشکل اساسی در سر راه زندگی انسان مورد توجه ‌اندیشمندان و دانشمندان علوم محیط زیست بوده‌ است. آلودگی هوا تأثیرات بسیار مخربی بر زندگی گونه‌های مختلف حیات در روی زمین دارد و به نوعی زندگی آنان را مورد تهدید قرار می‌دهد. این مقاله نگاه کوتاهی بر این تأثیرات ویرانگر دارد.

 

 

تاثیر بر درختان
گیاهانی که در معرض هوای حاوی دی ‌اکسید گوگرد هستند، به شدت صدمه می‌بینند. ازن و دی‌اکسید نیتروژن نیز بر آنها تأثیر می‌گذارند. آلودگی هوا ، درختان را ضعیف می‌سازد و از مقاومت آنها در مقابل تنشهای طبیعی می‌کاهد. افزایش آلودگی ، ابتدا درختان را ضعیف می‌سازد و در مقدار مواد مغذی ، اختلال پدید می‌آورد و عمل جذب سبزینه‌ای کاهش می‌یابد. آلودگی هوا باعث بارش بارانهای اسیدی می‌شود و جذب مواد مغذی همراه با اسید ، بویژه وقتی که غلظت ازن زیاد باشد، شدیدتر صورت می‌گیرد. خطر غیر مستقیم اسید از راه خاک ، بیشتر از اثر مستقیم آن از طریق هواست. زیرا :

• اولا ، رسوبات اسیدی ممکن است سبب نشت و خروج مواد مغذی قابل ملاحظه‌ای از داخل خاک شود و یون هیدروژن را جانشین مواد غذایی سازد و pH خاک را اسیدی کند. رشد درختان در چنین خاکی از عدم تعادل مواد مغذی متأثر می‌شود و سرانجام ، این وضع منجر به نابودی گیاه می‌شود.
• ثانیا ، مقادیر زیاد رسوب اسیدی در خاک ، آلومینیوم را از کانیهای خاک آزاد می‌کند. یون آزاد شده‌ آلومینیوم به ریشه ظریف و نازک درختان آسیب می‌رساند و جذب کلسیم و منیزیم متوقف می‌شود.

{picture=tr>

 

تاثیر بر جنگلها
نابودی درختان فقط در جنگلهایی روی داده که میزان آلودگی هوا در آنها نسبتا بالا بوده است. البته ممکن است، بطور اتفاقی در مناطق دارای آلودگی کمتر نیز بعدها چنین ضایعاتی مشاهده شود. هرگاه ثابت گردد که مقادیر کمتری از رسوبات اسیدی هم می‌توانند موجب نشت و خارج شدن مقادیر قابل ملاحظه‌ای از مواد مغذی شوند، ضایعاتی مشابه آنچه در کوتاه مدت با مقادیر نسبتا زیاد اسیدی روی داده، ممکن است در بلند مدت با مقادیر کمتری اسید هم ، اتفاق بیفتد.

بنابراین ، موضوع و مشکل نابودی جنگلهای ایالت متحده ‌امریکا ، همچون جنگلهای آلمان ، دیر یا زود بطور کاملا جدی ، مطرح خواهد شد. گروهی از پژوهشگران آزمایشگاه جنگلهای ملی بلوط که در این نواحی کیفیت شیمیایی خاک را بررسی کرده‌اند، به ‌این نتیجه رسیده‌اند که 41 درصد خاکهای بخش شرقی ایالات متحده ، مستعد از دست دادن مواد مغذی (نیتروژن ، فسفر و پتاسیم) می‌باشد. در نتیجه جنگلهای این منطقه دیر یا زود در معرض ضایعات قرار خواهند گرفت.
تاثیر بر غلات
مقدار خسارات اقتصادی که آلودگی هوا به تولید غلات وارد ساخته ‌است، طی برنامه کار شبکه ‌ارزیابی افت غلات سازمان حفاظت محیط زیست آمریکا (NCLAN) اندازه گیری و برآورد شده ‌است. طبق این تحقیقات ، کاهش مقدار ازن به میزان 50 درصد موجب افزایش حاصلخیزی چهار نوع غله ‌اصلی (سویا ، ذرت ، گندم و بادام زمینی) می‌شود. از این حاصلخیزی ، درآمدی به مبلغ 5 میلیون دلار بدست می‌آید. روی هم رفته برآورده شده ‌است که ‌ازن حاصله ‌از سوزاندن مواد نفتی 5 تا 10 درصد از تولید غلات می‌کاهد. اثر ازن حاصل از آلودگی هوا روی گیاهان به صورت زرد شدن برگ و فساد بافتها و کم شدن رشد گیاه و کاهش کیفیت محصول و حساسیت بیشتر گیاه در برابر تنشهای طبیعی ظاهر می‌گردد.
آمار آسیب ‌دیدگی غلات
برعکس حالت نابودی جنگلها که ‌از دیر زمان در نقاط گوناگون و جداگانه ‌اتفاق می‌افتاد، کاهش بازدهی غلات مسری به نظر می‌رسد. در تجزیه و تحلیلهای اقتصادی ، افت سالانه محصول غلات در ایالات متحده ‌امریکا بیش از 100 میلیون دلار برآورد شده ‌است. این مقدار قابل ملاحظه ، در واقع می‌تواند اعلام خطر جهانی تلقی شود. در این تحقیقات آمده ‌است: تا این تاریخ نیز ، آلودگی هوا از جنگلها و غلات آمریکا ، تاوان سنگینی گرفته و خسارات آن هنوز رو به ‌افزایش است. اگر رهاسازی گازهای آلوده کننده ‌از سطح زمین به هوا مهار نشود، در شرایط فعلی و با مقررات جاری ، تصور می‌رود مقدار غلظت اکسید نیتروژن حاصله ‌از کار تأسیسات تولید نیرو ، برق حرارتی و بخاری تا سال 2030 میلادی دو برابر می‌گردد.
تاثیر بر انسان
انسان وقتی در معرض هوایی باشد که در آن ، مقادیر قابل توجهی دی ‌اکسید گوگرد وجود د اشته باشد، مبتلا به بیماریهای تنفسی می‌گردد و زمانی که در معرض دمای زیادی واقع شود، بینایی‌اش تاحت تأثیر قرار می‌گیرد. میزان مرگ و میر کسانی که در معرض هوای آلوده به دی‌ اکسید گوگرد بوده و به بیماریهای قلبی یا ریوی دچار شده‌اند، روز به روز افزایش می‌یابد. در نتیجه ‌احتراق ناقص سوخت در موتورهای بنزینی ، کارخانه‌ها و غیره ، مونواکسید کربن (CO) در هوا منتشر می‌شود. وقتی هوای حاوی گاز CO را استنشاق کنیم ، گاز CO با هموگلوبین خون ترکیب شده و جلو بافت گلبول‌ساز را می‌گیرد.

بر اساس پژوهشهای انجام شده ، وقتی سطح اشباع هموگلوبین کربنی خون در حدود 20 % باشد، به قلب صدمه زده و به بافت خون‌گیر زیان می‌رساند. وقتی مقدار ماده یاد شده 10% باشد، سردرد عارض می‌شود. وقتی سطح دی‌اکسید نیتروژن موجود در هوا ، بالاتر از حد قابل قبول باشد، بیماریهای تنفسی در میان کودکان شایع می‌شود. هنگامی ‌که ‌اکسیژن هوا بیش از 500 میلی گرم در متر مکعب و واکنش فوتو شیمیایی نیز در حد بالایی باشد، انسان دچار تنگی نفس می‌گردد. جاری شدن آب از گلو یا چشمها از جمله مشکلات اساسی دیگری است که در چنین شرایطی مشاهده شده ‌است. بطور کلی آلودگی هوا باعث کاهش میزان بینایی می‌گردد.
تاثیر بر مواد
آلودگی هوا به طرق زیر روی مواد تأثیر می‌گذارد و باعث زیانهای اقتصادی می‌گردد:

• فرسایش
• رسوب مواد
• حمله مستقیم شیمیایی
• حمله غیر مستقیم شیمیایی
• خوردگی
به عنوان مثال ، دی‌اکسید گوگرد SO2 ، اسیدها و گازهای موجود در هوا باعث کدر شدن سطوح ، از دست رفتن فلزات و غیره می‌شوند. SO2 ، H2O و موادی از این قبیل باعث تغییر رنگ اجسام می‌شود. همچنین SO2 ، اسیدها و گازها باعث کاهش دوام پارچه می‌شوند.
مباحث مرتبط با عنوان
تأثيرات آلودگي هوا بر روح و روان انسان ها

در اکثر مقالات و تحقيقاتي که ظرف چند دهه ي اخير توسط محققان و پژوهشگران در کشورهاي غربي و در يکي دو دهه اخير توسط پژوهشگران ايراني در کشورمان، در مورد آلودگي هوا، تهيه و عرضه شده است، بيشتر به بررسي ابعاد آلودگي هوا بر جسم انسان و زيان و ضررهاي آن به ارگان هاي مختلف بدن پرداخته شده است، که البته سعي و تلاش اين محققان در اين زمينه بسيار ضروري، مغتنم و ارزشمند بوده، به ويژه آنکه در اين مقالات مضرات آلودگي به دقت و به تفکيک و به صورت تخصصي بر هريک از اعضاي بدن نظير مجاري تنفسي، قلب، چشم، پوست، گوارش و ... مورد بحث و بررسي قرار گرفته و علل و عوامل و راهکارهاي پيشنهادي براي حذف يا کاهش اين مضرات ارائه گرديده است، اما آنچه را بايد به آن اذعان و اقرار نمود، اين است که در کنار اين تحقيقات و مقالات ارزشمند، کمتر مي توان مقاله و تحقيقي يافت که به طور جامع و تخصصي به تأثيرات آلودگي هوا بر روح و روان انسان ها پرداخته باشد؛ شاهد اين ادعا نيز انتشار قابل توجه کتاب ها، جزوات و مقالات متعددي است که هرساله در مورد تأثيرات و مضرات آلودگي هوا بر بدن انسان به چاپ مي رسد يا نتيجه ي آنها بر روي خروجي نمايه هاي مختلف ملي و بين المللي قرار مي گيرد و يا برپايي همايش ها و سمينارهاي علمي در سراسر ايران و جهان ارائه مي گردد، ولي چنانچه بخواهيم تأثيرات آلودگي هوا را در بعد روحي و رواني انسان بررسي کنيم، کمتر مي توان به مقاله و کتابي معتبر دست يافت و علت آن هم اين است که تلاش محققان در دهه هاي اخير، فقط بر بررسي تأثيرات آلودگي هوا در بعد جسمي متمرکز بوده و بعد روحي و رواني، به طور سهوي، مغفول و از نظرها دور مانده است. حتي در همين شماره از نشريه ي پيام پزشک که بسياري از مقالات آن به آلودگي هوا و محيط زيست اختصاص يافته است، و اتفاقاً همگي آنها نيز حاوي نکات ارزشمندي مي باشند، اما در اينجا هم جاي مقاله اي در مورد آثار سوء آلودگي هوا بر روح و روان انسان ها خالي است. طرفه آن که اگر بپذيريم انسان موجودي است دو بعدي که نيمي از هويت او، جسم اوست و نيمه ي ديگرش روح او، پس محققان و دانشمندان و علاقمندان به امر پژوهش در هر زمينه اي که قرار است به تحقيق بپردازند، از جمله در زمينه ي آلودگي هوا، مي بايد تحقيقات خود را به طور متعادل و متوازن درهر دو بعد جسمي و روحي انسان توزيع نمايند. البته اين نوشتار کوتاه، قصد ارائه ي يک مطلب علمي در مورد تأثيرات آلودگي هوا برروح انسان را ندارد و هدف، تنها، زدن تلنگري بر ضرورت پرداختن به اين مسأله مهم و نيز گشودن پنجره اي نو و زمينه اي تازه فرا روي محققان محترم است تا با ورود به اين عرصه نو، علم و دانش خود را در اين زمينه نيز به کار گرفته و رسالت خود به جامعه را تکميل نمايند.
ولي آنچه مسلم است و از آنچه از گفته ها و مقالات پراکنده در اين زمينه، به دست مي آيد، مي توان گفت منشأ يا حداقل، بخشي از منشأ افسردگي ها، زودرنجي ها، پرخاشگري ها، کم شدن آستانه تحمل ها، انزواطلبي ها، خستگي هاي روحي و رواني و ... که همگي از واکنش هاي رواني انسان امروزي به شمار مي روند، در آلودگي هوا نهفته است و همين است علت اينکه وقتي بسياري از افراد شهر نشين، به ويژه ساکنان کلان شهرها که مدت مديدي را در متن زندگي ماشيني و آلوده ي شهرها و فضاهاي پردود و دم و آسمان هاي مملو از گرد وغبارهاي صنعتي بسر برده اند، براي تفرج و تفريح کوتاه، شهر خود را ترک نموده و به دامان طبيعت پاک در روستاها، جنگلها و سواحل روح افزاي درياها و رودخانه ها پناه مي برند و وقتي هواي دلکش و با طراوت و سرشار از اکسيژن آن مکان ها را به درون ريه هاي خود مي فرستند، به يکبار نشاط و بهجتي قابل توجه در خود احساس کرده و سبکبال و خوشرو و با سعه صدر با اطرافيان به معاشرت و گفتگو مي پردازند.
اميد آن که محققان و دانشمندان به ويژه پژوهشگران محترم کشورمان بر تحقيق در اين عرصه ي مغفول نيز اهتمام ورزند.
منبع: نشريه پيام پزشک، شماره 55..
از خانوادهء خود در مقابل خطرات آلودگی هوا محفاظت کنیم
خطر آلودگی هوا در محیط های بسته
بر خلاف تصورات رایج بیشتر مردم خطرات ناشی از آلاینده ها در مکانهای بسته بیشتر از محیط های باز است مقاله ای که ملاحظه می فرمائید حاصل تحقیقات و مطالعات آژانس حفاظت از محیط زیست آمریکا (ای.پی.ای.)* و هیئت مشاوره ء علمی آن در سالهای اخیر در زمینه ء تآثیر آلودگی هوا بر انسان است و بیانگر این حقیقت است که میزان آلودگی هوا در مکانهای سرپوشیده می تواند 2 تا5 برابر یا حتی تا 100 برابر بیشتر ازمیزان مشابه در محیط خارج است.
اهمیت این موضوع خطر آلودگی هوا در فضای بسته را به یکی از پنج عامل اصلی تهدید سلامت بشر مبدل ساخته است . عوامل افزایش آلودگی هوا را در چند دههء اخیر می توان با تراکم و نزدیکی بیش از حد ساختمانها، عدم تهویهء مناسب هوا به منظور جلوگیری از اصراف انرژی ، استفاده از مواد مصنوعی و شیمیایی در ساختمان ، مبلمان و وسایل شخصی همینطور استفاده از حشره کش ها، مواد شوینده، تمیز کننده و ضد عفونی کننده دانست.
جلوگیری از گسترش مضرات ناشی از آلودگی هوا در منازل ، مدارس ، مهد کودکها و محل بازی کودکان بدون کمک تمامی افراد جامعه و همکاری بخش خصوصی و سازمانهای دولتی ذیربط امکان پذیر ناست.
43% کودکان از سنین دو ماهگی تا یازده سالگی در خانه ای که در آن حداقل یک فرد سیگاری است زندگی می کنند و ناخواسته آلاینده های زیادی را تنفس می کنند
دود ناشی از سوختن سیگار مخلوطی از 4000 نوع مادهء شیمیایی زیان آوربوده که مونو اکسید کربن، نیکوتین، فرمالدئید ، هیدروژن و سیانید هیدروژن از آن جمله هستند . این مواد از عوامل ایجاد سرطان و بیماری های دستگاه تنفسی انسان هستند.
علائم برونشیت ، ذات الریه، عفونت دستگاه تنفسی، گوش درد (عفونت گوش) و آسم در کودکانی که در معرض دود قرار دارند بیشتر از دیگر کودکان دیده می شود. تعدد عفونت مستقیمآ به مقدار دود موجود در منزل بستگی دارد. کودکانی که هردو ی والدین آنها سیگاری هستند بیشتر از کودکانی که یکی از والدین آنها سیگاری هستند به عفونت های ریوی مبتلا می شوند.
کمترین علائم عفونت های ریوی در کودکانی مشاهده میشود که والدین آنها سیگاری نیستند. سیگار کشیدن مادران در دورهء حاملگی خطر سندرم مرگ ناگهانی کودک را افزایش می دهد.
(ای.پی .ای) تخمین می زند که بین 150.000 تا 300.000 مورد عفونت ریه ، مثل برونشیت و ذات الریه ، که سالیانه در بین کودکان تا 18 ماه رخ می دهد به میزان دود سیگارموجود در محیط آنها بستگی دارد. از میان آنها 7.500 الی 15.000 نفر راهی بیمارستانها می شوند. قرار گرفتن در معرض دود سیگار می تواند شرایط بد 200.000 تا 1.000.000 کودک آسمی را تشدید کند. محققان ی. پی . ای به این نتیجه دست یافته اند که دود سیگار مایع گوش میانی را افزایش می دهد، و یکی از عوامل ایجاد بیماری مضمن گوش میانی که در اکثر موارد به جراحی در بیمارستان ختم می شود دود سیگار است.
زندگي در هواي آلوده كلان شهرها اجباري است پس بيائيم با استفاده از دستگاههاي تصفيهء هواي نئو تك حداقل محيط پيرامون خود را پاكيزه نگهداريم.
اولين قدم ها را در جهت حفظ خانوادهء خود در مقابل خطر نامرئي آلودگي هوا برداريد. آلاينده هاي هوا به آرامي بدون رنگ و بدون بو ( گازهاي سمي از قبيل مونو اكسيد كربن) در خانه و محل كار شما انباشته مي شوند و باعث ايجاد بيماريهاي جدي يا حتي مرگ مي شود.
از انواع بيماريهايي(Chronic Obstructive Pulmonary Disease(COPD)) بيماري مزمن انسداد ريه
است كه باعث ايجاد بيماريهاي تنفسي مي شود.از جملهء اين بيماريها تنگي نفس ، حساسيت ، برونشيت مزمن و در بعضي موارد آسم است.
اين بيماري فراگير علت اصلي مرگ ، بيماري و ناتواني در دنيا است.
در سال 2000 ، اين بيماري در آمريكاي شمالي ، 119.000نفر كشته، 726.000 نفر بستري در بيمارستانها و 1.5 ميليون نفر را راهي سالنهاي اورژانس كرد. 8 ميليون بيمارديگري كه در همين سال در بيمارستانها بستري شدند نيز به دليل بيماريهايي بوده كه به بيماري مزمن انسداد ريه مربوط مي شده است .
دليل اصلي اين بيماري كشيدن سيگار ، تنفس دود سيگار ديگران ، وجود هواي آلوده و آغشته به گازهاي سمي در منازل و محل كار ، عوامل ژنتيكي و عوامل ايجاد عفونت درسيستم تنفسي است. گفته مي شود كه در كشورهاي در حال پيشرفت، كيفيت پائين هواي داخلي نقش بسيار مهمي در خطر ابتلاي به اين بيماري و پيشرفت آن را بازي مي كند.
آمار نشان مي دهد كه در آمريكاي شمالي شمار خانمهاي مبتلا به اين بيماري از آقايان بيشتر است.
راه نجات ازمبتلا شدن و يا جلو گيري از پيشرفت اين بيماري دور بودن از دود سيگار، آلودگي هوا در منزل و محل كار و عوامل ايجاد عفونت در سيستم تنفسي و تنفس هواي سالم و تميز است.
آلودگی هوا 'خطر خون لختگی در رگها را افزایش می دهد' پنجشنبه هفدهم آذر 1390 11:36 قبل از ظهر

بنا به تحقیقی در آمریکا، تنفس در هوای آلوده به دود خارج شده از لوله اگزوز خودروها ممکن است خطر لخته شدن خون، ترمبوز، را افزایش دهد.
بنا به تحقیقی در آمریکا، تنفس در هوای آلوده به دود خارج شده از لوله اگزوز خودروها ممکن است خطر لخته شدن خون، ترمبوز، را افزایش دهد.
آلودگی هوا آمیخته ای پیچیده از ترکیبات گازی (ازون، منواکسید کربن و دی اکسید نیتروژن) و ذرات معلق است.
در مناطق شهری احتراق سوخت های فسیلی (در خودروها و صنایع)، منبع اصلی آلودگی های ناشی از فعالیت انسان هاست.
قرار گرفتن در معرض ذرات ریز شیمیایی (کربن، نیترات ها، سولفات ها و فلزات) که به خاطر سوختن سوخت فسیلی در هوا منتشر شده اند، احتمال مبتلا شدن به امراض قلبی و بروز سکته مغزی را افزایش می دهد.
اما تحقیق دانشکده بهداشت عمومی دانشگاه هاروارد، که با مشارکت دو هزار داوطلب انجام شده است، همچنین نشان داده که این ذرات باعث لخته شدن خون در رگ های پا می شود.
محققان گفتند که آلودگی هوا خون را غلیظ تر و احتمال ایجاد لخته را بیشتر می کند.
از داوطلبانی که در این تحقیق شرکت داشته اند نزدیک به نهصد نفر به ترمبوز مبتلا شدند.
خون لختگی که در پا ایجاد می شود ممکن است به سمت ریه حرکت کند و در آنجا مستقر شود. خون لختگی که به ریه رسیده ممکن است به آمبولی ریوی منجر شود.
خطر ترمبوز با عدم حرکت افزایش می یابد.
در حالی که مسافران پروازهای طولانی مدت در معرض خطر ابتلا به خون لختگی هستند، افرادی که هنگام کار ساعتها پشت میز نشسته اند یا کمتر راه می روند نیز ممکن است با این معضل مواجه شوند.
این گروه از محققان میزان آلودگی هوا در محل زندگی داوطلبان را اندازه گرفتند و متوجه شدند که اگر میزان ذرات شیمیایی معلق در هوای محله ای بیشتر بوده احتمال اینکه داوطلب ساکن آن محله به ترمبوز مبتلا شود، بیشتر بوده است. داوطلبان ساکن ایتالیا بوده اند.
در گزارش محققان که در نشریه "آرشیو پزشکان داخلی" آمریکا (The Archives of Internal Medicine)، منتشر شده است، آمده که اگر ذرات معلق شیمیایی در هوا به میزان 10 میکروگرم در مترمربع افزایش یابد، خطر ابتلا به ترمبوز هفتاد درصد افزایش می یابد.
سقف تعیین شده برای حجم ذرات آلوده کننده هوا پنجاه میکروگرم است.
دکتر آندریا باکارلی، سرپرست این تحقیق، گفت: "با در نظر گرفتن تاثیر اساسی که آلودگی هوا بر سلامت انسان دارد، یافته های ما یک عامل جدید خطرزا در ایجاد ترمبوز را برملا کرده است."
او در ادامه گفت: "نتیجه تحقیق ما همچنین پشتوانه محکمی است برای مبارزه با آلوده کننده های هوا و نهایتا وضع مقررات بیشتر برای کنترل آن."
دکتر بورلی هانت، مدیر سازمان خیریه "لایف بلاد" (Lifebloof) در بخش امور پزشکی، گفت: "ما مدتی است که می دانیم آلودگی هوا با افزایش امراض قلبی و سکته مغزی مرتبط است. این تحقیق برای اولین بار نشان می دهد که آلودگی هوا همچنین ممکن است خطر لخته شدن خون در رگ ها را افزایش دهد."
خانم هانت افزود: "یافته جدید مهیج است چون کیفیت هوا چیزی است که ما انسان ها می توانیم با کنترل سوخت های فسیلی بهتر کنیم."
نوشته شده توسط . | لینک ثابت | نظر بدهید

آلودگی هوا: Air pollution
بدون شک هر موجود زنده ای برای ادامه حیات خود نیازمند آب، غذا و هوا می باشد،که در این میان نقش هوا از اهمیت ویژه ای برخوردار است، به طوری که یک انسان معمولی در حالت استراحت به 12، در حالت کار سبک به 45 و در حالت کار سنگین به 69 کیلوگرم هوا نیاز دارد. از طرفی انسان می تواند بدون غذا تقریباً 5 هفته و بدون آب حدود 5 روز زنده بماند.
اما بدون هوا بیش از چند دقیقه قادر به ادامه حیات نخواهد بود. لذا پاکیزگی و بهداشت هوا هم از نظر کیفی و هم از نظر کمی ارتباط مستقیم با سلامت موجودات زنده دارد.
تعریف آلودگی هوا Air pollution :
عبارتست از وجود یک یا چند و یا مخلوطی از آلوده کننده های مختلف در هوای آزاد، به آن اندازه که برای انسان مضر بوده و یا موجب زیان رساندن به حیوانات، گیاهان و اموال شوند.
منابع آلودگی هوا:
منابع آلودگی هوا عبارتند از منابع طبیعی و منابع مصنوعی
الف) منابع طبیعی:
1- طوفان ها و گرد و غبار
2- فعالیت آتشفشانی
3- دود و خاکستر آتش سوزی جنگل ها
4- شهاب های آسمانی
5- چشمه های آب گرم معدنی
6- منابع گیاهی و حیوانی
ب) منابع مصنوعی:
1- منواکسید کربن co
2- اکسیدهای ازت Nox
3- انیدرید سولفورو So2
4- هیدروژن سولفوره SH2
5- هیدروکربورها HC
6- اکسید کننده های فتوشیمیایی شامل: پراکسی استیل نیترات (PAN) ازن (O3)
اثرات آلاینده ها بر انسان:
عوارض ناشی از آلوده کننده های هوا بر روی انسان عبارتند از:
1- دی اکسید گوگرد: تحریک غشاء مخاطی دستگاه تنفس، افزایش مقاومت ریه به جریان هوا، درد در ناحیه سینه، اثر بر سیستم گوارش، تحریک چشم، تنگی نفس، افزایش ضربان قلب، افزایش سرعت حرکات تنفسی، سرفه و کاهش ظرفیت تنفسی و جلوگیری از رشد برخی از گلبول های سفید خون (لنفوسیت ها)
2- اکسیدهای ازت: اختلال در قوه استشمام، بی حالی، خستگی، ناراحتی های حفره بینی، اشکالات تنفسی، تحریک گلو، چشم، ناراحتی های اعصاب، گشادی مردمک چشم، افزایش برونشیت حاد و تولید نیتروزآمین.
3- اکسیدان های فتوشیمیائی: سرفه، کوتاه شده تنفس، انقباض مجاری هوا، سردرد، تنگی نفس، اختلالات تنفسی، تغییرگلبول های قرمز خون، التهاب حلق و گلو، تحریک چشم و آبریزش بینی.
4- منواکسید کربن: اثر بر سیستم اعصاب مرکزی، اختلال در تشخیص زمان، اشکالات بینائی، تغییر در اعمال قلب، تنفس، خستگی، خواب آلودگی، حالت کما و مرگ.
5- مواد رادیواکتیو: مخفی ترین و وحشتناک ترین منبع آلودگی محیط مواد رادیواکتیو هستند که اثرات جسمانی و ژنتیکی را در انسان بوجود خواهند آورد.
  روش های کنترل آلودگی هوا:
- کنترل وسایط نقلیه: جایگزین کردن وسایط نقلیه عمومی بجای وسایط نقلیه شخصی
- جایگزین کردن سوخت های گازی و یا برقی بجای بنزین و گازوئیل
ملزم نمودن سازندگان اتومبیل های داخلی به تبعیت از استانداردهای آلودگی هوا
- جلوگیری از تردد خودروهای دارای نقص فنی
2- کنترل صنایع: احداث صنایع در خارج از شهر
- تغییر در مراحل عملیات کارخانه و سوخت
- نصب دستگاههای کنترل مواد آلاینده در کلیه قسمت های مورد نیاز کارخانه
3- فضای سبز: احداث کمربند سبز بین مناطق مسکونی و صنعتی
4- آموزش و اطلاعات عمومی

فهرست منابع
1- ادریسی،محمد، اصول حفاظت محیط زیست، انتشارات دانش پویان جوان ،1384
2- اسماعیلی ساری، عباس ،آلاینده ها و بهداشت و استاندارد محیط زیست، انتشارات نقش مهر، 1381
3- جوادی آملی، عبدالله ،اسلام و محیط زیست، انتشارات اسرا، 1386
4- دبیری، مینو، آلودگی محیط(هوا ،آب، خاک)نشر اتحاد،1379
5- طهموریان ،فرزانه، اصول مدیریت محیط زیست ،انتشارات فدک ایساتیس ،1386
6- عرفان منش، مجید ،آلودگی محیط زیست(آب ،هوا ،خاک)انتشارات ارکان،1384
7- نکویی ،حسن، بحران محیط زیست، انتشارات دانشگاه آزاد ایران
8- فرشید نژاد، محمدرضا، آشنایی با مباحث آلودگی محیط زیست ، انتشارات آدینه،1383
9- http://www.irandoe.org
10- http://www.enviroment.ir
11- http://www.doe.ir

 

---